یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٢٧ - قلب، سیاه دلی و سیاه روزی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٢٧

یعنی زبان بر دل و دل بر ایمان تأثیر دارد؛ معکوسِ آن مطلبی که معروف است که ایمان بر دل و دل بر زبان تأثیر دارد. در حقیقت، این بیان، اصل تأثیر متقابل در روحیات [را] ذکر میکند. بعضی گمان میکردند که در طبیعت، بعضی قوا فقط فاعلهاند و بعضی فقط منفعله.

ولی دانشمندان ثابت کردند که همه اجزاء طبیعت، هم فاعلهاند و هم منفعله. همینطور است در امور روحی؛ ابتدا آدمی خیال میکند که ایمان صد درصد نیرویی است قاهر بر روح و زبان صد درصد ابزاری است تحت تأثیر روح ولی حقیقت اینطور نیست. اگر روح آشفته و بیمار باشد ایمان هم کج میشود، آمیخته به تعصب و قساوت میشود، همان طوری که جنگها و خونریزیهایی کج ایمانیها و تعصبها بپا کردهاند.

این حدیث میگوید در عمل باید تمرین کرد تا روح راست شود و به عبارت دیگر مدرسه عمل بهترین مدرسه اخلاق و تهذیب نفس است، خصوصاً اگر جنبه تمرین و ممارست مثبت یا منفی و ترک داشته باشد.

قلب، سیاه دلی و سیاه روزی

این شعر سعدی را همه میخوانیم و همیشه مصداق داشته و شاید برای همیشه هم مصداق داشته باشد، میگوید: