یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٢٤ - علم - تعریف، حدود، فرق علم و فلسفه و دین

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٣٢٤

مسئله تضاد علم و دین

اینکه چرا در جهان اسلام، علم (فلسفه) و دین متضاد شناخته نشدند و در اروپا شناخته شدند بحث دلکشی است. مخصوصاً رجوع شود به تاریخ فلسفهها که از اول کندی، فارابی، اخوان الصفا، ابن سینا سعیشان در جمع فلسفه و دین بود و حتی امثال ابوسلیمان منطقی که قائل به تطبیق نبود از این جهت بود که دین را از افقی برتر میدانست.

حتی الکندی تصریح میکند که آنجا که نظر دین با فلسفه مخالف باشد (مثل مسئله حدوث عالم و مسئله معاد جسمانی) باید جانب دین را گرفت.

رجوع شود به سه حکیم مسلمان صفحات ١٦- ٢٠ و تاریخ فلسفه ایرانی ذیل احوال ابوسلیمان منطقی و ابوحیان توحیدی و فارابی، و تاریخ علوم عقلی در اسلام احوال کندی و فارابی.

رجوع شود به ورقههای بزرگ علم و دین، نوشتههای دکتر حداد در پاکت مخصوص به همین عنوان.

علم - تعریف، حدود، فرق علم و فلسفه و دین

. فرق اصل و فرضیه:

در کتاب جدال با مدعی صفحه ٢٨ میگوید:

علم سیستمی است از فرضیهها و نتایجی که از آنها یا در پرتو تجربه و یا بر بنیاد اصول منطق گرفته میشود.

اصل، قضیهای است که ما آن را میپذیریم و امکان خطابودنش را تصدیق نمیکنیم. فرضیه قضیهای است که ما آن را میپذیریم و امکان خطا بودنش را نیز تصدیق میکنیم ... در علم هیچ کلامی آخر نیست ...

جزمی نبودن علم:

کانت میگوید: همه قضیهها (فرضیهها) ی علمی در معنی اینجوری آغاز میشوند که تا آنجا که ما میدانیم ... یا تا آنجا که تجربه نشان داده است ... و تجربه ممکن است در آینده به ما نشان بدهد که آنچه ما به