یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٩٠ - یادداشت عدل الهی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٩٠

از اول سهمی به او داده نشده که گرفتنش ظلم باشد.

مسئله سنن خلقت: ان اللَّه لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم، و قضینا الی بنی اسرائیل فی الکتاب ... عسی ربکم ان یرحمکم و ان عدتم عدنا.

اینجاست که پای قانون عادلانه به میان میآید. قانون عادلانه است که اگر جسم ثقیلی از روی پشت بام پرت شود، به زمین سقوط کند.

این غیر عادلانه نیست. تأثیر کار و تقوا و ایمان در سعادت، سنت است. اینکه زندگی مسابقه باشد، سنت است.

رجوع شود به ورقههای خیر و شر.

خوب است اول درباره معنی و مفهوم خود عدل بحث کنیم.

همانطور که در ورقههای عدل و ورقههای حقوق گفتهایم، عدل را به سه نحو میتوان تفسیر کرد: یکی توازن؛ یعنی اینکه در ساختمان یک واحد که نیازمند به اجزاء و ابعاضی هست و باید یک هدف معین را تأمین کند، از هر چیزی به قدر لازم تهیه شود تا کل برقرار گردد، مثلًا برای اینکه زمین قابلیت حیات پیدا کند باید در فاصله معینی از خورشید باشد نه دورتر و نه نزدیکتر، برای حیات جانداران مقدار معینی اکسیژن و مولّد اکسیژن لازم است، یا بدن یک حیوان از هریک از مواد اکسیژن، ازت، کربن مقدار معینی لازم دارد و با حفظ اندازهها تعادل و توازن شیمیایی برقرار میشود. همچنین است تعادل فیزیکی در یک آپارتمان و یا در یک ماشین، و همچنین است تعادل اجتماعی از لحاظ اصناف و طبقات و سایر ارباب هنر و صنایع و حرف. هر کل اگر دارای چنین تعادلی باشد، باقی میماند و اگر نه نه.

عدل به این معنی از شئون حکیم و علیم بودن حق تعالی است، و نقطه مقابل این تعادل تفاوتی است که در اصطلاح خود قرآن آمده است.

نقطه مقابل این عدل، ظلم نیست و بحث ما در عدلِ مقابل ظلم است.

غالب کسانی که خواستهاند جواب شبهه ظلم در خلقت را بدهند، به