دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٩٧ - قطب مغناطيسى و قطب جغرافيائى زمين , و قطبنما و قبله نما

رابعة النهار . و در نباتات مانند عشقه كه آن را به فارسى لبلاب خوانند . و در جمادات مانند همين مغناطيس . و در مركبات جماديه مانند كهربا و امثال آن . بلكه بعضى آن را در اعداد قائل شده اند , و گفته اند هر دو عدد كه مجموع كسور هر يك مساوى باشد با عدد ديگر مثل عدد دويست و بيست با عدد دويست و هشتاد و چهار كه مجموع كسور عدد اول با عين عدد ثانى متساوى باشند , و كسور عدد ثانى مساوى اند با عين عدد اول كما لا يخفى على المحاسب . و چنين دو عدد را از اعداد متحابه دانند , و علماء اعداد و طلسمات در تحبيب طالب و مطلوب اين دو عدد را با عدد اسم هر دو در مربعات پر كنند به انحاء مختلفه , و گويند به حسب تجربه يافته ايم موجب تحبيب عظيم است .

بالجمله كيفيت تعشق در انواع موجودات حاصل است كه يكى از آنها مغناطيس است نسبت به جذب حديد . بلكه بقول بعضى صادر اول همان محبت است , نظر به حديث قدسى مشهور كنت كنزا " مخفيا فأحببت - اه - , و شك نيست كه سبب نظام عالم محبت است كه همان منشأ جميع حركات اهل عالم است كما لا يخفى]( .

و در كتاب جام جم نقل كند كه :

([ اول كسى كه خاصيت حركت مغناطيس را از هر سمت بجانب شمال استنباط نمود ( راجر بكان ايلچستر) نام است كه در اواخر رجب سال ششصد و نود و سه هجرى وفات نمود . و چون در مغناطيس سه كيفيت و صفت است يكى جذب آهن كه واضح است , ديگر حركت و ميل آن به جانب شمال چنان كه در آلات قطب نما محسوس مى شود و اين نيز ظاهر و روشن است , و صفت سيم آن اين است كه سوزن و ميل مغناطيس از نقطه شمال و جنوب گاهى منحرف گردد بطرف مغرب يا مشرق و اين كيفيت به حسب اختلاف ازمنه و امكنه مختلف باشد .

و اول كسى كه اين صفت او را معلوم نمود( رابرت نارمن) بود از حكماى لندن در سنه نهصد و هشتاد و هشت ( ٩٨٨ ) هجريه .

و قطب نماى ملاحى را حكيم( فلويوجيوجا) در سال هفتصد و دو هجرى ( ٧٠٢ ) هجرى اختراع نمود . بقول ميرزا جعفرخان مشيرالدوله در كتاب حسابش در سنه