دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٢١ - نسبت محيط دائره به قطر آن

و به قاعده اربعه متناسبه , وسطين را كه معلوم اند - يعنى محيط دائره و هفت را درهم ضرب , و حاصل را بر طرف معلوم كه ٢٢ مى باشد قسمت مى نمائيم , طرف ديگر مجهول كه مقدار قطر دائره است حاصل مى شود . ( قطر دائره ‌ ٧ ٹ محيط دائره تقسيم بر ٢٢ ) ( شكل ١٦ و ١٩ مقاله هفتم اصول اقليدس , در بيان اربعه متناسبه([ : مسطح عدد في آخر كمسطح الاخر فيه([ . [( . . . كل اربعة أعداد فان كانت متناسبة كان مسطح الأول في الرابع كمسطح الثانى في الثالث]( . . . .

١١٤ و ١٢ بر ٢٢ مساوى ٢٥٢٠ تقسيم بر ٢٢ مساوى ٣٧٠ بر ٧

و ١٢ بر ٢٢ را چون كوچك نماييم - كه در اينجا هر يك بر دو تقسيم مى شود - ٦ بر ١١ مى گردد , و به همان نسبت ١٢ بر ٢٢ باقى است ( به استبانه شكل ١٨ مقاله هفتم اصول ) . و لكن علماى هيأت و ديگر رياضيون اين كسر غير منطق را كه ٦ بر ١١ است اسقاط كرده اند تا اجزاى قطر منطق گردد . پس از آن بسبب تسهيل امر عدد چهار را نيز كه زائد از عقود بود از عقود حساب ازاله كرده اند صد و ده باقى ماند . و سپس به چند جهت عقد صد و بيست ( ١٢٠ ) را بر صد و ده برگزيدند : يك جهت اين كه در اعمال رياضى به نصف قطر بسيار حاجت افتد , و بنابر]( ١٢٠ )] نصف قطر بر عقد است كه]( ٦٠ )] است , و بنابر]( ١١٠ )] نصف قطر از عقد منكسر مى شود .

و جهت ديگر اين كه عدد]( ٦٠ )] مخرج كسور ستينى است كه در صناعت هيأت مستعمل است و جداول زيجات بر آن مبتنى اند , چه از]( ٦٠ )] رؤوس كسور به