دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٨٦ - صرف قبله از بيت المقدس به كعبه

تحصيل طول و عرض بلاد و به خصوص تعيين طول , براى پيشينيان سخت دشوار بود , لذا تقريب و تخمين و گاهى خبط و اشتباه سنگين در ارقام جداول طول و عرض ديده مى شود چنان كه در درسهاى آينده روشن مى گردد . امروز كه آلات رسانه اى از قبيل بى سيم و تلگراف و مانند آنها اختراع شده است آن دشوارى به آسانى , و آن تقريب به تحقيق مبدل شده است .

كسانى كه مثل علامه حلى در( تذكرة الفقهاء) عمل پيغمبر اكرم را در تعيين قبله مدينه اصل قرار داده اند , و آن را قبله قطع دانسته اند , و اجتهاد را در آن روا نداشته اند , و اعتناى به جداول طول و عرض بلاد آن روز در اين موضوع به خصوص نكرده اند به حق سخن گفته اند و به صوب صواب رفته اند و كوتاهى سخن اين كه نظر نگارنده سطور درباره قبله مدينه رسول ( ص ) اين است كه در رساله اعتقادات گفته است :

[ اعتقاد من اين است كه قبله مدينه بر جنوب افتاده است , و آن معجزه فعلى باقى رسول خاتم - صلى الله عليه و آله و سلم - است , چه اين كه با مكه مكرمه به تقريب كه تفاوت بين طولين ربع درجه و كمتر از آنست در سطح يك دائره نصف النهار واقع است , لذا قبله مدينه قبله قطع است و اجتهاد در آن جائز نيست . و آن كه عالم جليل شاذان بن جبرئيل در رساله( ازاحة العلة في معرفة القبله ) قبله مدينه را از جنوب به مشرق سى و هفت درجه و ده دقيقه ( ١٠ ٣٧ ) منحرف دانسته است , و صاحب بحار و ديگران از وى پيروى كرده اند نادرست است] ,

تنبيه :

رصدى بزرگ جناب مولى غلامحسين جونپورى شيرازى صاحب زيج و جامع بهادرى , رساله اى به نام( تحفة الأبرار) نوشته است كه در سنه ١٢٥٠ هـ . ق در زمان حيات وى در كلنگه كلكته هند بطبع رسيده است . اين رساله متضمن چهار فصل است در فصل دوم آن گويد :

([ فصل دوم در دانستن سمت قبله در بلاد شمالى العرض , بر كاغذى دائره كشند , و دو قطر متقاطع به قوائم رسم كنند , و بر اطراف اين دو قطر علامت نقاط اربع يعنى شمال و جنوب و مشرق و مغرب معين سازند , و هر ربع محيط را بر نود جزء