دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٧٥ - دو مطلب در پيرامون قبله مدينه

مى شد . وفات بيرونى را در حدود سنه چهار صد و سى و اندى گفته اند . ناصرخسرو علوى نيز هم عهد با آنان بود چنان كه در سياحتنامه ياد شده گويد :

( غره ذى حجه سنه سبع و ثلاثين و اربعمأه به راه آبخورى و چاشت خوران به سمنان آمدم , و آنجا مدتى مقام كردم و طلب اهل علم كردم , مردى نشان دادند كه او را استاد على نسائى مى گفتند , نزديك وى شدم , مردى جوان بود سخن به زبان فارسى همى گفت بزبان اهل ديلم و موى گشوده , جمعى نزد وى حاضر , گروهى اقليدس مى خواندند . و گروهى طب , و گروهى حساب , در اثناى سخن مى گفت كه من بر استاد ابوعلى سينا چنين خواندم , و از وى چنين شنيدم , همانا غرض وى آن بود تا من بدانم كه او شاگرد ابوعلى است) . . . به موضوع بحث برگرديم :

و نيز در اطلس ژنرال لاروسAtlas General Larousse ) ) ص ١٣٧ , مكه و مدينه تقريبا در يك خط نصف النهار ترسيم شده است .

و نيز دانشمند نامى فرهاد ميرزا در كتاب بسيار ارزشمندش بنام جام جم ( ص ٦١٥ و ٦١٦ ط ١ چاپ سنگى ) عرض مكه مكرمه را ٢١ درجه و ٣٣ دقيقه شمالى , و طول آن را از گرنويچ رصدخانه لندن ٤٠ درجه و ١٠ دقيقه شرقى , و عرض مدينه منوره را ٢٥ درجه شمالى , و طول آن را ٣٩ درجه و ٥٥ دقيقه آورده است كه تفاوت ميان دو نصف النهار مكه و مدينه ١٥ دقيقه است .

اين گفتار جام جم و كار اطلس ژنرال لاروس همانست كه ناصرخسرو علوى در هزار سال قبل از اين در سياحتنامه گفته است( : قبله مدينه سوى جنوب افتاده است ) , و يا بيرونى پيش از ناصرخسرو در قانون مسعودى با جام جم به پانزده دقيقه فلكى اختلاف دارد .

جام جم نادره اى در علم جغرافيا از احوال بقاع ارض و بيان طول و عرض و مسائل و مطالب بسيار گرانقدر و ارزشمند در يكصد و چهل باب و يك خاتمه است كه وصف جميل آن را كراسه اى جداگانه بايد . تاريخ آغاز تأليف آن( تاريخ جهان) يعنى سنه]( ١٢٧٠ )] , و تاريخ انجام آن( احوال كره ارض) يعنى