دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٣١ - و يا اكثر از آن و اقل از

كرد , و به قدر مابين الطولين از دو نقطه شمال و جنوب به سوى مغرب شماره بايد كرد اگر طول شرقى آن اكثر از طول مكه باشد , و به سوى مشرق بايد شماره كرد اگر طول شرقى آن اكثر نباشد به تفصيلى كه در وجه قبل گفته ايم .

ى - اگر تفاوت بين الطولين ربع دور , و يا اكثر از ربع و اقل از نصف دور است , و يا به قدر نصف دور است , و يا اينكه موضع مفروض مقاطر با مكه است , و يا با مكه در عرض و جهت متحد است , در هر يك جداگانه بحث خواهيم كرد .

تبصره :

هرگاه تقاطع دو خط طولى و عرضى باهم در داخل دائره واقع شود كه به حسب اغلب اينچنين است , در اين صورت اگر خط سمت را اخراج كنيم تا به محيط دائره منتهى شود , قوسى از دائره هنديه كه بين طرف خط سمت و بين خط اعتدال از جانب اقرب واقع است , آن قوس سمت قبله است .

و قوسى از آن كه بين طرف خط سمت و خط نصف النهار از جانب اقرب واقع است آن قوس انحراف قبله است . پس تمام قوس سمت , قوس انحراف است , و تمام قوس انحراف قوس سمت .

و هرگاه تقاطع خطين طولى و عرضى بر محيط دائره واقع شود , همان نقطه تقاطع طرف خط سمت است پس قوس واقع بين اين نقطه تقاطع و بين خط اعتدال از جانب اقرب قوس سمت قبله است , و بين آن نقطه و طرف خط نصف النهار از جانب اقرب , قوس انحراف قبله .