دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٥٠٣ - ضرب شبكه و اجناس ارقام

هى اضلاعه .

يعنى چون ٤ را مثلا در ٥ ضرب كنيم ٤ را مضروب و ٥ را مضروب فيه گوييم , كه ٤ بعدت آحاد مضروب فيه يعنى ٥ بار مضاعف شده است ( ٢٠ ‌ ٥ ٹ ٤ ) .

و عدد مربع حاصل ضرب عددى در مثل خودش است , و دو عدد متساوى با يكديگر بر آن محيط اند , مثلا ( ١٦ ‌ ٤ ٹ ٤ ) . بدان كه عبارت اخير اعنى و دو عدد متساوى با يكديگر بر آن محيط اند حكمى از احكام مربع است نه اين كه تتمة تعريف مربع بوده باشد , و همچنين در تعريفات ديگر . و مرادش از( فيجتمع عدد) حاصل ضرب است .

و عدد مكعب حاصل ضرب عددى در مربع خودش است , و سه عدد متساوى با يكديگر محيط بدانند , مثلا ( ٦٤ ‌ ٤ ٹ ١٦ ‌ ٤ ٹ ٤ ) .

و عدد مسطح حاصل ضرب عددى در عددى است , و دو عدد كه دو ضلع آنند محيط بدانند خواه اين دو ضلع باهم مساوى باشند چون مربع , و خواه نباشند چون شكل ٧٦ .

و عدد مجسم حاصل ضرب عددى در عدد مسطح است , و سه عدد كه اضلاع اويند محيط بدانند , مثلا ( ٥٦ ‌ ٢ ٹ ٢٨ ‌ ٤ ٹ ٧ ) و يا ( ٣٢ ‌ ٢ ٹ ١٦ ‌ ٤ ٹ ٤ ) .

و بدان چنان كه مسطح اعم از مربع است مجسم نيز اعم از مكعب است , و لكن مجسم را نوعا در حاصل ضرب سه عدد مخالف با يكديگر , يا يكى مخالف با دوى ديگر كه آن دوى ديگر مساوى باهم باشند بكار مى برند , و مكعب را در حاصل ضرب سه عدد مساوى با يكديگر .

تبصره :

در كتب رياضى بلكه در كتب فقهى و جوامع روائى بجاى تسطيح و مسطح بهمان معنى ياد شده تكسير و مكسر نيز بسيار بكار برده شده است . مثلا در كتب فقهى در تقدير آب كر فرموده اند كه بحسب وزن چه قدر است و بمساحت چه قدر ؟ مرحوم شهيد ثانى در شرح لمعه فرمايد( : الكبر بالمساحة ما بلغ مكسره اثنين و اربعين شبرا و سبعة اثمان شبر) يعنى كر بمساحت آنست كه مكسر آن