دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٩٤ - در پيرامون تعديل النهار

بمشرق المدار أو مغربه , و هذه الدائرة اعنى دائرة الميل المذكورة يكون افق موضع من خط الاستواء طوله طول البلد . و بهذا يظهر جدا ان ضعف تعديل النهار فى جانب القطب الظاهر يزاد على نهار خط الاستواء , و فى جانب القطب الخفى ينقص منها ليحصل مقدار نهار البلد فافهم]( .

٥ - تشابه قسى و تشابه مثلثات را در فنون رياضى اهميت بسزا است . بايد در خاطر داشته باشيم كه مراد از قسى متشابهه اين است كه بحسب درجه باهم متساوى اند , اگرچه كه مسافات درجات بحسب قرب و بعد با منطقه و قطب متفاوت اند . و آن كه از صدر مقاله سوم اصول اقليدس در ابتداى درس ٦٦ نقل كرده ايم كه : القطع المتشابهة من الدوائر هى التى تقبل الزوايا المتساوية يعنى آن قوسها بحسب درجات مساوى با يكديگرند نه بحسب مسافات . و دانسته ايم كه مراد از زوايا , زواياى مركزى است . و آن كه در درس ١٤ گفته ايم كه طول هر برج سى درجه است , و عرض آن صد و هشتاد درجه بر اين مبناى تشابه قوسها با يكديگر است تدبر ترشد إن شاءالله تعالى .

٦ - چنانكه در درس چهل و شش گفته ايم رساله زبدة الهيئة جناب خواجه طوسى باندازه اى مغلوط بطبع رسيده است كه اكثر مواضع آن از صورت انتفاع خارج است از آن جمله باب بيست و پنجم آن كه در همين بحث ما نحن فيه اعنى در مطالع بروج است . ابتداى اين باب در مطالع آفاق استوائيه است ولى در نسخه مطبوع نامطبوع بجاى آن مطالع افاق مائله آمده است , و بعد از يك صفحه در احكام مطالع آفاق استوائى بدين عنوان است( : و اما در آفاق مائله ربع با ربع بر نيايد) كه البته عنوان اين قسم دوم صحيح است ولى باز عبارت مغلوط و مشوش دارد . و ما تاكنون توفيق تحصيل يك نسخه خطى زبدة الهيئة را نيافته ايم تا بتوانيم آنرا تصحيح شده نقل كنيم .

غرض اين است كه اينگونه متون بچاپ رسيده رهزن نشود كه پندارى پيش آيد مثلا اين كه تفوه شود اين دروس با آن متون متغاير است , بلكه بايد اين دروس را اصل قرار داد و متون ديگر را با عرض بدان تصحيح كرد .