دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٧٠٨ - علت اختيار عدد

[ چون محيط دائره را به ٣٦٠ جزو متساوى قسمت نمايند هر جزئى را درجه خوانند ( چند سالى است كه در مملكت فرنگستان خواستند محيط دائره را به ٤٠٠ جزء متساوى قسمت نمايند پس بعضى ملتفت گشتند كه عدد ٤٠٠ را اينقدر كسور نيست كه در ٣٦٠ يافت مى شود پس رجوع نمودند به تقسيم سابق ) . در زمان قديم منجمان را استعمال درجه كافى بود , و بعد از آن چون آلات قدرى تكميل شد لازم دانستند كه اجزاى كمتر از درجات را نيز رعايت كنند پس درجه را به ٦٠ جزء منقسم نمودند و هر جزء را دقيقه ناميدند , بنابراين محيط دائره مركب شد از ٦٠ برابر ٣٦٠ جزء يعنى از ٢١٦٠٠ دقيقه . چون دوربين اختراع شد و توانستند بوساطت او اجزاى كوچكتر از دقائق را تشخيص كنند دقيقه را بر ٦٠ جزء قسمت نمودند و هر جزئى را ثالثه ناميدند , و شصت يك ثالثه را رابعه گفتند و همچنين خامسه و غيره . تقسيم مذكور نزد منجمان ايرانى معمول است , ليكن منجمان فرنگستان چون مائل نيستند نتائج صحيحه اعمال خود را آلوده و مكدر كنند به بعضى از تدقيقات موهومه به هيچوجه ثالثه و رابعه را استعمال نمى كنند , و قناعت مى كنند به استعمال ثانيه , و اعشار ثانيه را نيز در مقام خود منظور مى آورند] .

اين بود عبارت قانون ناصرى در اين مقام . مرحوم ملا عبدالغفار در ديباچه كتاب ديگرش به نام( بداية النجوم) در اصول هيأت و نجوم جديد گويد :

[ و آنقدر كه حقير در علم هيأت و نجوم جديد چيز نوشته در سائر علوم هنوز ننوشته , من جمله در سال ١٢٨٤ به امر شاهنشاه شهيد ( يعنى ناصرالدين شاه ) كتابى در علم هيأت نوشت به اندازه شش هزار بيست , بعد آن را بسط داد شد شانزده هزار بيت در دو مجلد و آن را( قانون ناصرى) نام نهادم] . . .

راقم گويد : نسخه اى از قانون ناصرى با اشكال مرسومه آن بسيار دقيق و با قواعد ترسيم هندسى در كتابخانه محقر اين حقير موجود است , ولى نسخه اى