دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٥٥ - از دائره هنديه به طريق معهود

عرض تسعين است به خصوص قطب جنوبى]( قيد به خصوص در قطب جنوبى بدين علت است كه بعضى از طرق تحصيل سمت قبله در قطب شمالى جارى است و لكن در قطب جنوبى إعمال آن محال است . بيانش اين كه در درس پنجاه و سوم دانسته ايم كه در هر سال شمسى , خورشيد در اول ظهر حقيقى مكه مكرمه , دوبار به سمت رأس مكه مى رسد كه در آن دو وقت شاخص اشخاص را در مكه سايه نيست , هر يك از آن دو وقت زمانى است كه ميل شمالى شمس از معدل النهار به قدر عرض مكه است , يك وقت هفتم جوزاء يعنى هفتم خرداد , و وقت ديگر بيست و سوم سرطان يعنى بيست و سوم تير به تفصيلى كه در درس ياد شده گفته آمد .

در وقت رسيدن شمس به سمت رأس مكه , تحصيل سمت قبله در عرض تسعين - چه جنوبى و چه شمالى - از طريق معهود به عمل دائره هنديه امكان ندارد .

اما در قطب جنوبى براى اينكه آفتاب در آن دو روز نسبت به قطب جنوبى تحت الأرض است و قطب جنوب در ظلمت ليل ممتد است .

اما در قطب شمالى براى اينكه - هرچند آن دو روز نسبت به آن فوق الارض است , ولى تعيين يكى از آن دو روز مذكور سخت متعسر بلكه در حيز امتناع است .

بلى در اين زمان ما با وسائل مخابراتى , امتناع به امكان مبدل شده است زيرا چون با اين وسائل وقت وصول شمس به دائره نصف النهار مكه أعنى به سمت رأس مكه , اعلام گردد هر كس كه در نيم كره شمالى است و آن دو جزء جوزاء و سرطان نسبت به او فوق الارض باشد با إعلام وقت وصول چون رو به شمس بايستد , على التحقيق رو به سمت قبله خواهد بود , و قطب شمالى نيز در اين حكم مندرج است به خلاف قطب جنوبى كه دو جزء نام برده نسبت به آنها تحت الأرض است , پس وجه دشوار بودن تحصيل سمت قبله قطب جنوب با قيد خصوص ظاهر شده است .

تبصره :

آن كه انخساف را به جهت قطب ظاهر , مقيد كرده ايم علتش اين