دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٦٣٧ - باشد

درس ٨٩ : تحصيل سمت قبله از دائره هنديه اگر بين الطولين ١٨٠ درجه باشد

هرگاه تفاوت بين طول مكه و طول موضع مفروض نصف دور باشد , هر دو در سطح يك دائره نصف النهارند . و اين معنى اعنى تفاوت به نصف دور در آن نصف كره كه موضع مقاطر مكه , بين قطب شمالى و جنوبى واقع مى شود , متحقق است , زيرا در نصف ديگر كه مكه مكرمه بين قطبين شمالى و جنوبى است هيچگاه تفاوت بين طولين به نصف دور نميرسد .

أ - اگر موضع مفروض متقاطر با مكه است , اسهل مواضع در امر قبله است كه فاينما تولوا فثم وجه الله در آنجا جارى است , زيرا در تقدير ابعاد و مسافات مطلقا , ملاك قلت مسافت است و حال اينكه در نقطه متقاطر از هر سوى تا مكه مكرمه نصف دور است , پس در اين موضع تعيين سمت قبله راه ندارد و هر طرف آن سمت قبله است , و بديهى است كه عرض موضع مقاطر مكه جنوبى است و مساوى با عرض مكه است .

ب - و اگر عرض موضع مفروض جنوبى و اقل از عرض مكه باشد , نقطه شمال دائره نقطه سمت قبله است زيرا كه مسافت بين آن و مكه از جهت قطب شمالى , اقل از مسافت بين آندو از جهت قطب جنوبى است , و قلت مسافت ملاك تقدير ابعاد و مسافات است , پس در اين موضع قطب شمالى بين او و بين مكه , واقع است .

مثلا موضعى عرض جنوبى آن ١٢ درجه است نقطه تقاطر بر جنوب او واقع