دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٩٠ - در پيرامون تعديل النهار

و در دوم از دائره صغيره است و لكن چون اين قوسين متشابه اند چه يكى ميان مطلع و مغيب اعتدالست و ديگرى ميان مطلع و مغيب مدار موجب اختلاف حكم نمى شود .

و در اين سخن نظرى ظاهر است چه شكى نيست كه اين قوس اصغر است از قوس اول بحسب مقدار چه محل تقاطع دائرتين ميل در قطب معدل است و هر چند كه از او بعد پيدا نمايند از يكديگر متباعد گردند تا بمعدل رسند , و اين بعد غايت ايشان باشد و باز متقارب شوند تا بقطب ديگر متقاطع گردند , پس قوسى كه از مدار ميان دائرتين ميل كه يكى تقاطع با او در افق و يكى فوق الافق نموده در جانب شمال كوچكتر باشد از قوس معدل كه ميان همين دائرتين افتد كه يك تقاطع با او در افق و يكى تحت الافق نموده در همانجانب و همچنين در جانب جنوب , چه مبين شد كه چون دائرتين ميل از معدل گذشته اند باز متقارب مى گردند پس قوسين متشابهه نباشند , و مخلصى از اين نيست الا آنكه حمل تشابه بر تشابه زمانى نمايند بان كه در همان زمانى كه آنقوس از معدل طلوع مى نمايد اين قوس از مدار هم طلوع مى كند چه دائره عظيمه و دائره صغيره در زمانى مساوى تمام دوره مى نمايند پس قوس عظيمه از آن كه بازاى قوس صغيره از اين باشد در زمان طلوع و غروب هم مساوى باشند , و اگرچه در مقدار متفاوت بوده باشند , و چون مقصود تفاوت ميان نهارين و تفاوت مطالع اجزاء فلك البروج است و هر دو عبارت از زمانند پس تشابه در زمان كافى باشد و الله اعلم .

و چون مبين شد كه تعديل النهار بحسب اصطلاح عبارت از احد القوسين ( احدى القوسين ظ . ) طلوعى يا غروبيست پس تفاضل ميان هر يك از قوس النهار كوكب و قوس الليل كوكب و ميان نصف دور كه قوس النهار افق استوائى است , و نصف مخفى كه قوس الليل افق مذكور است بقدر ضعف تعديل النهار بود چه مجموع قوسين مشرقى و مغربى مقدار تفاضل است]( .

اين بود آنچه را كه شاهمير در شرح عبارت قوشچى در تعريف تعديل النهار شرح و و بسط داده است .