دروس هيئت و ديگر رشته هاي رياضي - حسن زاده آملي، حسن - الصفحة ٤٨٢ - حصيل تعديل النهار از مطالع

از و تحت الافق نموده , و هر آينه اين قوس باقى مطالع نصف ثور باشد در بلد مفروض , پس آن قوس از معدل كه قاعده مثلث تحت الأرض است تفاوت ميان مطالع بلد و مطالع خط استواء باشد چه مجموع قوس بموجبى كه مبين شد مطالع خط استواء است و قوس ظاهر مطالع بلد پس تتمه تفاوت مطالع باشد]( .

اين بود قسمت عمده گفتار شاهمير در بيان تعريف مذكور , پس از آن بهمين مثابت بيان جانب مغرب و جهت جنوبى را تحرير كرده است كه با توجه و ادراك قسمت مذكور تصور آن وجوه آسان نمايد . و ما در توضيح گفتار او و تسهيل تخيل آن بترسيم مثال مفروض گوييم :

در شكل هفتاد و چهار ( ش ٧٤ ) - ا ب - معدل النهار بر قطب - ح - , و - ا - نقطه اعتدال ربيعى , و - ا د - منطقة البروج , و - د - منتصف برج ثور , و - ح د ب - دائره ميل كه بر - د - گذشته است , و - و د ه - افق مائل كه - د - بر افق است . مثلث بزرگ - ا ب د - است و - ا ب - مطالع قوس - ا د - است زيرا كه - ح د ب - دائره ميل است كه افقى از آفاق خط استواء است , و دائره افق مايل آنرا به دو مثلث يكى - ا ه د - كه فوق الأرض است , و ديگر - ه ب د - كه تحت الأرض است , تقسيم كرده است . و قوس - د ه - مشترك بين اين دو مثلث است , پس قوس - ا ه - مطالع - ا د - در افق مايل مفروض است , و تفاوت دو قوس مطالع قوس - ب ه - است كه قوس تعديل النهار افق مايل مفروض است .

( شكل شماره ٧٤ )

چنانكه گفته ايم شاهمير در تحرير فوق ناظر به عبارت تذكره و شرح بيرجندى بر آن , و يا ناظر بعبارت چغمينى و شرح قاضى زاده رومى بر آنست , عبارت