آنگه در آنان كه از غزات تبوك بازپس ايستادند از جمله منافقان خداى تعالى اين آيت انزله كرد: لَوْ كٰانَ عَرَضاً قَرِيباً ،اسم«كان»مضمر است،اى لو كان ما تدعوهم اليه عرضا قريبا؛اگر اين كه تو دعوت مى‌كنى ايشان را با آن عرضى بودى نزديك،يعنى غنيمتى عاجل.و عرض،مال دنيا باشد براى آنش عرض خواند كه سريع الزّوال باشد،كالعرض الّذي لا يبقى بقاء الاجسام. وَ سَفَراً قٰاصِداً ؛و سفرى ميانه.و القاصد هاهنا ذو قصد،من باب تامر و لابن.و قصد،ميانۀ كارها باشد،نه اسراف و نه تقصير،يعنى اگر راهى بودى نه دور. لاَتَّبَعُوكَ ؛متابعت كردندى تو را و با تو در خدمت تو بيامدندى. وَ لٰكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ ؛و لكن راه و مسافت بر ايشان دور است.و اهل لغت گفتند:شقّه راهى باشد دور كه يشقّ ركوبها على صاحبها،از مشقّت گرفته باشد بر خداوندش مشقّت باشد سلوك آن راه. وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللّٰهِ ،اين «سين»استقبال است،خداى تعالى گفت پيش ازآن‌كه ايشان آمدند و سوگند خوردند كه:اين بازماندگان خواهند آمدن تا سوگند خورند كه اگر ما توانستمانى آمدن بيامدمانى با تو،و اين خبر بود از غيب،و مخبر بر وجه خبر آمد،و اين بر سبيل معجز بود،همچنين بود[ايشان] [٢]آمدند و سوگند خوردند كه:ما اگر توانستيمانى [٣]بيامدمانى با شما.حق‌تعالى گفت: يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ ؛خود را هلاك مى‌كنند به اين تخلّف كه مى‌كنند و دروغ كه مى‌گويند و سوگند دروغ مى‌خورند. وَ اللّٰهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكٰاذِبُونَ ؛و خداى داند كه ايشان دروغ مى‌گويند.

در خبر مى‌آيد كه:چون رسول-صلّى اللّه عليه و آله-عزم غزات تبوك كرد-و آن مسافتى بود دور تا به حدّ روم-منافقان طمع كردند كه چون رسول-عليه السّلام-برود و صحابه و لشكر بروند و مدينه خالى ماند،ايشان نكايتى كنند و بر خانۀ رسول و صحابه زنند و چيزى كه يابند ببرند و زنان و كودكان را برده كنند.خداى تعالى جبريل را فرستاد و از اين حال رسول را-عليه السّلام-خبر داد.رسول-عليه السّلام- گفت:پس چه راى است و چه بايد كردن؟جبريل گفت:خدايت سلام مى‌كند و

[١] .اساس:ندارد؛به قياس با متن قرآن مجيد و ديگر نسخه بدلها،افزوده شد.

[٢] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[٣] .آج،مل،مج،لب:توانستمانى.