آنگه بر سبيل بشارت و معجزه در باب اخبار از غيب گفت: قٰاتِلُوهُمْ ،كارزار كنى با ايشان تا خداى ايشان را به دست شما كشته گرداند.و عذاب در آيت،مراد قتل است و اسر.بعضى كشته شوند و بعضى اسير. وَ يُخْزِهِمْ ؛و ذليل كند ايشان را به قهر و اسر. وَ يَنْصُرْكُمْ عَلَيْهِمْ ؛و نصرت كنند شما را بر ايشان و شفا دهد دل گروه مؤمنان را.مجاهد و سدّى گفتند:مراد خزاعه‌اند حلفاى رسول و در آيت معجزه‌اى [١]هست از معجزات رسول-عليه السّلام-براى آن‌كه اين خبر است از غيب و آنكه مخبر بر وفق خبر آمد و اين نباشد الّا به وحيى [٢]از خداى تعالى.

وَ يُذْهِبْ غَيْظَ قُلُوبِهِمْ ؛و ببرد خشم دلهاى ايشان،براى آن‌كه چون ثار خود دريابند و انتقال خود بكشند از دشمنان خود و تشفّى حاصل كنند دلشان خوش گردد، وَ يَتُوبُ اللّٰهُ ،به رفع«با»بر استيناف باشد براى آن‌كه جواب قٰاتِلُوهُمْ را نشايد؛چه، صورت ندارد [٣]كه گويند:پذيرفتن خداى توبۀ ايشان را موقوف بود بر قتال كافران لا سيّما،و قوله: مَنْ يَشٰاءُ ،مراد آن كافران‌اند كه ايمان آوردند از آنان كه در آيت اوّل ذكرشان برفت كه كافر بودند،چون عكرمة بن ابى جهل و سهيل [٤]بن عمرو.و در شاذّ اعرج و عيسى و ابن ابى اسحاق خواندند:و يتوب اللّه،به نصب«با»على الصّرف على تقدير:مع ان يتوب اللّه.«واو»جمع را باشد،مثالش:إيت زيدا يأتك و يكرمك،اى مع ان يكرمك،و خداى تعالى توبۀ آن‌كس كه خواهد از ايشان بپذيرد چون توبه كنند به شرايطش.و در خبر،بشارت است به آن‌كه بعضى از ايشان ايمان خواهند آوردن،و نيز:معجزى باشد رسول را-عليه السّلام-كه خبر دهد از غيب و مخبر بر وفق خبر باشد،دگر آن‌كه،تا بدانند كه قتال با ايشان مانع نخواهد بودن ايشان را از ايمان. وَ اللّٰهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ؛و خداى داناست به توبۀ ايشان چون توبه كنند،و حكيم است در امر كردن به قتال ايشان پيش از توبه.

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا ،«ام»اين جا استفهامى است كه در ميان كلام افتد، عرب آن استفهام به«ام»كنند تا فرق باشد ميان آن و ميان استفهامى كه در اوّل كلام افتد كه آن به«هل»باشد،يا به همزه،چنان كه يكى از ما گويد در ميانۀ سخن:يا چه مى‌پندارى تو در خود؟و بعضى دگر گفتند:«ميم»صله است

[١] .همۀ نسخه بدلها:معجزى.

[٢] .همۀ نسخه بدلها:به وحى.

[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز مج:نبندد.

[٤] .اساس:سهل؛به قياس نسخۀ آو،تصحيح شد.