به راز با يكديگر گويند.و سرّ،اخفاء الحديث فى النّفس [١]باشد،و نجوى،القاء [٢]حديث باشد الى من يأمن الافشاء من جهته،براى آن‌كه اشتقاق او از نجات است [٣]، كانّ المناجى يعرف النّجاة من جانبه و يأمن الافشاء.و گفته‌اند سرّ و نجوى،يكى باشد و لكن تكرار كرد براى اختلاف لفظ،كقوله [٤]:

و هند اتى من دونها النّأى و البعد
و قال ذو الرّمه:

لمياء في شفتيها حوّة لعس و فى اللّثات و في انيابها شنب
و اللّمى و اللّعس،سواد فى الشّفة.و گفته‌اند:سرّ نيز آن باشد كه با كسى گويد، يقال:اسرّ اليه.قال[اللّه تعالى] [٥]: وَ إِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلىٰ بَعْضِ أَزْوٰاجِهِ حَدِيثاً... [٦]،و يقال [٧]:سارّه مسارّة و سرارا و اسرّ في نفسه اسرارا. وَ أَنَّ اللّٰهَ عَلاّٰمُ الْغُيُوبِ ،و خداى تعالى عالم است به غيبها و نهانيها.و مورد آيت،مورد توبيخ و تقريع است،گفت:

نمى‌دانند،يعنى آن‌كه [٨]واجب است كه بدانند.

مسروق روايت كرد از عبد اللّه بن عمر [٩]كه،رسول-صلّى اللّه عليه و آله-گفت:

اربع من كنّ فيه فهو منافق و من كانت فيه خصلة[من هذه] [١٠]كانت فيه خصلة من النّفاق،اذا حدّث كذب،و اذا وعد اخلف،و اذا عاهد غدر،و اذا خصم فجر، گفت:چهار خصلت [١١]است كه هركه را از اين چهار خصلت در او باشد،منافق باشد، و هركه را يك خصلت از اين خصال در او باشد،در او خصلتى از نفاق باشد:

چون حديث گويد [١٢]،دروغ گويد،و چون وعده دهد خلاف كند،و چون عهد كند غدر كند،و چون دست يابد فجور كند.

و حسن بصرى روايت كند از رسول-عليه السّلام-كه او گفت:

ثلاث من كنّ

[١] .آو،آج،بم:في نفسه.

[٢] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل و لب:نجوى اللّقاء الحديث.

[٣] .آو،آج،بم،مل:ازآنجاست.

[٤] .مج+شعر.

[٥] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[٦] .سورۀ تحريم(٦٦)آيۀ ٣.

[٧] .اساس:قال؛به قياس نسخۀ آو،و اتّفاق نسخه‌ها،تصحيح شد.

[٨] .آو،آج،بم،مج،لب:و معنى آن‌كه؛مل:و سعى نمى‌كنند كه آنچه.

[٩] .آو،آج،لب:عبد اللّه بن عمرو.

[١٠] .اساس:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[١١] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل+آن.

[١٢] .همۀ نسخه بدلها:حديث كند.