مشركانند و مسلمانان،امّا مشركان ساقطند،و امّا مسلمانان سهم ايشان بر جاى است.و ابو ثور موافقت كرد ما را در اين مسئله. وَ فِي الرِّقٰابِ ،المعنى و فى فكّ الرّقاب على حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه،و سهمى صرف كنند در فكّ رقاب.

آنگه در آن خلاف كردند،بيشتر فقها گفتند:مكاتبان باشند كه خويشتن بازخريده باشند و از بهاى خود بعضى داده يا نداده سهمى از زكات بر ايشان صرف كنند تا گردن خود آزاد كنند از بندگى،و اين مذهب شافعى است و ليث بن سعد.

و روايت كردند كه:يك روز ابو موسى اشعرى بر منبر خطبه مى‌كرد،مكاتبى بر- پاى خواست و گفت:حثّ النّاس علىّ؛مردمان را بگوى تا در حقّ من سعى كنند.

او گفت:اين غلام مكاتب است و مى‌خواهد تا خود را بازخرد،او را يارى دهيد برآن .مردم زرّ و جامه و انگشترى [٢]بسيار در او انداختند.ابو موسى گفت:جمع كنى، جمع كردند و پيش او بردند.او بهاى غلام بداد ازآنجا و باقى صرف كرد هم در [٣]بهاى بردگان و آزادشان كرد.

عبد اللّه عبّاس گفت و حسن بصرى:مراد به رقاب،بندگانند،سهمى از زكات به ايشان دهند و بردگان خرند و آزاد كنند،و اين مذهب مالك است و احمد و اسحاق و ابو ثور و ابو عبيد.سعيد جبير و ابراهيم نخعى گفتند:از سهم رقاب بردۀ تمام نخرند [٤]،و لكن بعضى از بهاى او بدهند تا مكاتب شود و از باقى بهاى مكاتبى بدهند تا آزاد شود،و اين مذهب ابو حنيفه است و ابو يوسف.و محمّد زهرى گفت:سهم رقاب به دونيمه بايد كردن:يك‌نيمه در بهاى[مكاتبان كنند و يك‌نيمه در بهاى] [٥]بندگان كه مسلمان باشند و نماز كن.و مذهب ما آن است كه:امام يا نايب او يا آن‌كه صاحب مال باشد در وقتى كه امام متصرّف نباشد [٦]،مخيّر است اگر خواهد اين سهم[جمله] [٧]در فكّ رقاب كند از بردگان و مكاتبان اگر بر جمع خواهد [٨]اگر براساس

[٧] [٥] [١] .:ندارد؛از آو،افزوده شد.

[٢] .لب:انگشترين؛آو،بم:انگشتر.

[٣] .مج:براساس.

[٤] .:خرند؛به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٦] .اساس:باشد؛به قياس با نسخۀ آو،تصحيح شد.

[٨] .آج،لب:خواهند.