روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٣ - ترجمه
حسبت بغام راحلتي عناقا
و ما هي ويب غيرك بالعناق
اى،صوت [١]عناق،و قال آخر:
لعمرك ما الفتيان ان تنبت اللّحى
و لكنّما الفتيان كلّ فتى ندى
و اين طريقت را ترتيب [٢]كردهايم چند جاى از اين كتاب.و وجهى دگر در آيت آن بود كه:اسم فاعل به جاى آن،مصدر بنهند؛گويند تقدير آن است كه:أ جعلتم ساقى [٣]الحاجّ و عامر المسجد الحرام كمن آمن باللّه،آبدهندۀ حاجيان را و عمارتكنندۀ مسجد را چون مؤمنى كردهايد [٤]به خداى و روز قيامت و چون مجاهدى در سبيل خداى،و دليل اين تأويل قرائت عبد اللّه زبير است و ابو وجزة السّعديّ در شاذّ، كه خواندند:أ جعلتم سقاة الحاجّ و عمرة المسجد الحرام،في جمع ساق و عامر.آنگه گفت: لاٰ يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللّٰهِ ؛بر [٥]خداى راست نباشد. وَ اللّٰهُ لاٰ يَهْدِي الْقَوْمَ الظّٰالِمِينَ ؛ و خداى تعالى هدايت ندهد گروه ظالمان را،يعنى الطاف زيادت نكند.و گفتند:
ره بهشت ننمايد.
آنگه وصف كرد آنان را كه اين تفضيل داد ايشان را بر عبّاس و شيبه [٦]كه ايشان آنانند كه ايمان دارند و هجرت كردهاند و جهاد كردهاند در ره خداى به جان و به مال،و اگرچه: اَلَّذِينَ آمَنُوا ،در محلّ رفع است بر ابتدا،و أَعْظَمُ ،خبر اوست و بدان ماند كه اين جملهاى است بيگانه از آن آيت،ممتنع نبود كه مراد هم او باشد، گفت:ايشان به درجه و پايه به نزديك خداى بزرگترند. وَ أُولٰئِكَ هُمُ الْفٰائِزُونَ ؛و ايشان رستگاران و ظفريافتگاناند،و اين جملۀ ديگر است از مبتدا و خبر.و اگر گويند:دو خبر مختلف است از يك مخبر فصل كرده ميان او به«واو»عطف هم روا باشد،و چه منع است ازآنكه گويند:مراد به اين آيت اميرالمؤمنين على است و آنچه به آن از او خبر داد به او لايق[تر] [٧]است ازآنكه بجز او،امّا قوله: أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللّٰهِ ،ملايم است كه: لاٰ يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللّٰهِ .دگر آنكه،رسول-عليه السّلام- گفت:
انّ احبّ النّاس الى اللّه يوم القيامة و ادناهم مجلسا امام عادل ،گفت:
[١] .مل:ضربت.
[٢] .همۀ نسخه بدلها:تربيه.
[٣] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل و مج:سقاية.
[٤] .آج،لب:گرويدهاى.
[٥] .آو،بم،آج،لب:نزد.
[٦] .آو،بم،آن:ابن شيبه؛آج:اين شيبه.
[٧] .اساس:ندارد؛به قياس نسخۀ آو،و اتفاق نسخهها افزوده شد.