آنگه گفت: إِنّٰا أَنْزَلْنٰا إِلَيْكَ الْكِتٰابَ بِالْحَقِّ ،ما فروفرستاديم كتاب را به تو به حق و راستى. فَاعْبُدِ اللّٰهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّينَ ،خداى را پرست اى محمّد!خطاب به او و مراد از او جملۀ مكلّفان خالص بكرده او را دين و طاعت،چنان كه در عبادت به او [٢]شرك نيارى.و نصب مخلصا بر حال است.

أَلاٰ لِلّٰهِ الدِّينُ الْخٰالِصُ ،دين خالص خداى راست.قتاده گفت:به اين دين كلمۀ شهادت خواست،گفتن:لا اله الّا[اللّه] [٣].اهل معانى گفتند:معنى آن است كه عبادت خالص سزد [٤]،چه جز خداى مستحقّ عبادت نيست. وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيٰاءَ ،آنگه گفت:آنان كه بدون خداى بتان مى‌پرستند و ايشان را خدايان گرفته‌اند، مٰا نَعْبُدُهُمْ ،و التّقدير:يقولون ما نعبدهم.سبب نزول آيت آن بود كه رسول -عليه السّلام-تسفيه احلام ايشان كرد و گفت:جمادى را كه از او هيچ خير و شر و نفع و ضر نيايد مى‌پرستى؟اين از كجا مستحق عبادت است!و اينان چه نعمت كردند بجاى شما،يا چه خلق آفريده‌اند؟ايشان [٥]گفتند:ما مى‌دانيم كه ما را و آسمان و زمين [٦]خداى آفريده است و اين [٧]عبادت ما خداى را بنشايد.ما اينان را براى آن مى‌پرستيم تا ما را به خداى نزديك كنند.و قوله: زُلْفىٰ ،مصدرى است نه از لفظ فعل،چنان كه گويند:اعجبنى حبّا شديدا،و المعنى اعجابا شديدا،براى آن‌كه معنى يكى است،يعنى:الى اللّه تقريبا.

كلبى گفت،جواب [٨]در سورت احقاف است آنجا كه گفت: فَلَوْ لاٰ نَصَرَهُمُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللّٰهِ قُرْبٰاناً آلِهَةً [٩]-الآية.آنگه گفت: إِنَّ اللّٰهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مٰا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ،خداى حكم كند ميان ايشان روز قيامت در آنچه در او

[١] -دا:خداى است عزيز،آج،لب:خداى عزيز است.

[٢] -دا،آج،لب:با او.

[٣] -اساس:ندارد،از دا،افزوده شد.

[٤] -دا:خداى را بسزد،آج،لب:شود.

[٥] -آج،لب:اينان.

[٦] -دا،آج،لب:زمين را.

[٧] -دا:لكن،آج،لب:ليكن.

[٨] -دا،آج،لب:جواب اين.

[٩] -سورۀ احقاف(٤٦)آيۀ ٢٨.