أَ هُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّكَ [١] ...و اين تأويل [٢]لايق است،ردّا لقولهم: أَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنٰا .آنگه وصف كرد خداى را به آن‌كه عزيز و بخشنده است.

أَمْ لَهُمْ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا ،گفت:يا ايشان راست ملك و پادشاهى آسمان و زمين و آنچه در ميان آن است از ممالك، فَلْيَرْتَقُوا فِي الْأَسْبٰابِ ، بايد تا بر آسمان شوند به نردبانها.صورت امر است و مراد توبيخ و تعجيز.و گفتند:

مراد به اسباب رسنهاست،و گفتند:مراد درهاى آسمان است و راههاى او.و اصل سبب هر چيزى باشد كه به آن [٣]به كارى رسند،رسن را و پايهاى [٤]نردبان [٥]براى آن سبب خوانند كه به او به چيزى رسند،يعنى،بگو تا بر آسمان شوند و حكم نبوّت بگردانند و پيغامبرى به آن‌كس دهند كه ايشان خواهند.

جُنْدٌ مٰا هُنٰالِكَ ،در«ما»دو قول گفتند،يكى آن‌كه:ابهامى [٦]است،كقولهم:

لامر ما جدع قصير انفه و لامر ما فعلت هذا.قال:

لامر ما يسوّد من يسود
و قولى دگر آن است كه:«ما»،زيادت است،چنان كه: فَبِمٰا رَحْمَةٍ مِنَ اللّٰهِ [٧]...و هُنٰالِكَ ،اشارت باشد به جاى دور،و هنا اشارت به جاى نزديك،و هناك اشارت به جاى ميانه،و مثله:ذا،و ذاك،و ذلك.

مَهْزُومٌ ،اى مغلوب،گفت:هؤلاء الملأ الّذين يقولون هذا القول جند مهزوم، اينان كه اين قول گفتند،لشكرى‌اند مغلوب،مهزوم از جملۀ لشكرهاى كفّار،و تو اى محمّد!مظفّر و منصور خواهى بودن بر ايشان،و اين اشارتى [٨]بود كه خداى تعالى داد رسول را به نصرت و ظفر و هزيمت اعداى او،و مثله قوله: سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ [٩]،تأويل آيت روز بدر پديد آمد.

آنگه براى تسلّى رسول-عليه السّلام-گفت:

[١] -سورۀ زخرف(٤٣)آيۀ ٣٢.

[٢] -دا:تأويلات.

[٣] -دا:به او،آج،لب:با او.

[٤] -پايهاى/پايه‌هاى.

[٥] -دا،آج،لب:نردبان را.

[٦] -آج،لب:ايهامى.

[٧] -سورۀ آل عمران(٣)آيۀ ١٥٩.

[٨] -دا،آج،لب:بشارتى.

[٩] -سورۀ قمر(٥٤)آيۀ ٤٥.