فَسَخَّرْنٰا لَهُ الرِّيحَ ،حق‌تعالى در اين آيت بيان كرد كه:ما باد را مسخّر سليمان كرديم، تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخٰاءً ،تا به فرمان او مى‌رفتى نرم،آنجا كه او خواستى.و نصب«رخاء»بر حال است.و قوله: حَيْثُ أَصٰابَ ،اى حيث اراد،تقول [١]العرب:

اصاب الصّواب فاخطأ الجواب،يعنى،اراد الصّواب [٢].

وَ الشَّيٰاطِينَ ،[٩٨-پ]اى [٣]،و سخّرنا له الشياطين،و نيز شياطين را مسخّر او كرديم. كُلَّ بَنّٰاءٍ وَ غَوّٰاصٍ ،هر بنّايى را كه براى او مدينۀ تدمر و مدينۀ بيت المقدّس و جز آن از حصون و قلاع بنا كردند كه شرح داديم در سورت سبا. وَ غَوّٰاصٍ ،و هر غوّاص [٤]كه به دريا فروشدى و جواهر آوردى.

وَ آخَرِينَ مُقَرَّنِينَ فِي الْأَصْفٰادِ ،و ديگر شياطين در بند او بسته،دودو به يك جاى،واحدها«صفد».

هٰذٰا عَطٰاؤُنٰا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسٰابٍ ،اين عطاى ماست،تو ببخش.من قول العرب:منّ عليه برغيف،اى اعطه رغيفا.و قوله: وَ لاٰ تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ [٥]،اى، لا تعط.

حسن بصرى گفت:خداى تعالى هركس را كه نعمتى داد،از او حساب خواهد مگر سليمان-عليه السّلام-را كه او را گفت: هٰذٰا عَطٰاؤُنٰا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسٰابٍ .و گفت:معنى آيت آن است كه:ما اين ملك به تو داديم اگر تو كسى را چيزى دهى مزد است تو را،و اگر ندهى لا حرج عليك و لا حساب.مقاتل گفت:اين در حقّ شيطان است،يعنى،آن را كه خواهى گشاده دار و آن را كه خواهى به بند دار.بعضى دگر گفتند:در كلام تقديم و تأخيرى هست،و التّقدير:هذا عطاؤنا فامسك او امنن بغير حساب [٦].و گفتند:تقديم و تأخير اين [٧]وجه است:هذا

[١] -آج،لب:يقول.

[٢] -دا،افزوده:و قال الشّاعر شعر: اصاب الكلام فلم يستطع فاخطا الجواب لدى المعضل

[٣] -دا:يعنى.

[٤] -دا،آج،لب:غوّاصى.

[٥] -سورۀ مدّثر(٧٤)آيۀ ٦.

[٦] -دا،افزوده:خواهى دار و خواهى بى‌شمار ببخش.

[٧] -دا،آج،لب:از اين.