نبود.و بر قول اوّل[٥٠-پ]«ما»اسم باشد و محلّ او نصب بود بر مفعول دوم لتنذر، و التّقدير:لتنذر قوما شيئا او عذابا انذر به [١]آباؤهم،و«ما»نكرۀ موصوفه باشد و بر قول دوم«ما»حرف باشد و محل او با فعل هم نصب باشد،على كونه صفة لقوم، و التّقدير:غير منذرين [٢]آباؤهم.

لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلىٰ أَكْثَرِهِمْ ،آنگه خبر داد كه واجب شد كلمۀ عذاب بر بيشترينۀ اينان [٣]كه ايمان نخواهند آوردن.

إِنّٰا جَعَلْنٰا فِي أَعْنٰاقِهِمْ أَغْلاٰلاً ،گفت:ما غلّها در گردنهاى ايشان كرديم،و آن غلّها تا به زنخدانهاى [٤]ايشان برسيده است.و گفتند:معنى آن است كه:جعلنا ايمانهم فى اعناقهم اغلالا،ما دستهاى ايشان به غلّ گردنهاى ايشان كرديم.و لكن بيفگند،لدلالة الكلام عليه.و ايشان حذف بسيار كنند،چون در كلام دليل باشد، چنان كه شاعر گفت: [٥]

و ما ادرى اذا يمّمت ارضا اريد الخير ايّهما يلينى
[ء] [٦]الخير الّذي ان [٧]أبتغيه ام الشّرّ [٨]الّذي هو يبتغينى
و تقدير آن است كه:اريد الخير و احذر الشّرّ به [٩]تا تواند گفتن [١٠]كه«ايّهما»جز كه ذكرش بيفگند [١١]،«ايّهما»دليل بود بر ايشان.

فَهُمْ مُقْمَحُونَ ،ايشان مقمح‌اند.و مقمح آن بود كه سر بر دارد و چشم برهم نهاده بود،و بعير قامح،شترى را گويند [١٢]كه چون آب خورد سر بردارد.

[و قال،شعر:

و نحن على جوانبها قعود نغضّ [١٣]الطّرف كالابل القماح] [١٤]
مجاهد گفت:سر برداشته‌اند و چشمها رها كرده.امّا معنى آيت در او دو قول

[١] -اساس:انذرته،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.

[٢] -اساس:غيره منذرين،به قياس با نسخۀ دا،تصحيح شد.

[٣] -دا:آنان.

[٤] -دا،آج،لب:زنخهاى.

[٥] -دا،آج،لب افزوده:شعر.

[٦] -از دا،افزوده شد.

[٧] -دا،آج،لب:انا.

[٨] -آج،لب:البشر.

[٩] -دا،آج،لب:ندارد.

[١٠] -دا:گفت.

[١١] -دا،آج،لب،افزوده:چون.

[١٢] -دا،آج،لب:گويند شترى را.

[١٣] -آج،لب:يقصّ.

[١٤] -اساس و آب:ندارد،از دا افزوده شد.