روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٣٨ - ترجمه

فى الشّروق و الصّباح و الضّحى و المساء،و مثله:اعرق و انجد و اغار،اذا دخل العراق و نجدا[٨٠-ر]و الغور،و نصب او بر حال است از مفعول.

فَجَعَلْنٰا عٰالِيَهٰا سٰافِلَهٰا ،ما آن شهرهاى ايشان [١]زير و زبر كرديم-و اين قصّه در سورت هود به تمامى بگفته‌ايم- وَ أَمْطَرْنٰا عَلَيْهِمْ ،ببارانيديم [٢]بر ايشان سنگهايى از سنگ‌گل.گفته‌اند:معرّب است،و گفته‌اند:مراد به سجّيل موسوم است من السّجل،و هو الكتابة،و منه السّجلّ لكتاب العهدة،بيانه قوله: حِجٰارَةً مِنْ طِينٍ مُسَوَّمَةً [٣]... ،اى معلّمة.و گفته‌اند:مراد«من سجّين»است الّا آن‌كه«نون»به«لام» بدل كردند و معنى آن‌كه:من بعض دركات النّار،سنگهايى بود از سجّين دوزخ فرستاده.

إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيٰاتٍ ،در اين كه رفت آياتى و علاماتى هست و اعتبارى متوسّمان را.مجاهد گفت:للمتفرّسين.قتاده گفت:للمعتبرين،يقال:توسّمت فيه الخير و تفرّست،بمعنى.ابن زيد گفت:للمتفكّرين.ضحّاك گفت:للنّاظرين.

ابو عبيده گفت:للمتبصّرين و اقوال از روى معنى متقارب است و«متوسّم»متفعّل باشد از وسم و وسم نشان بود،يعنى آن‌كه در علامات نگاه كند تا از او استدلال كند.و مرجع معنى با تفكّر بود.قال الشّاعر:

او كلّما وردت عكاظ قبيلة بعثوا الىّ عريفهم يتوسّم
و قال آخر:

توسّمت فيه الخير لمّا عرفته و قلت لعرسى المرء من آل هاشم
اى تطلّبت [٤]الوسم،و هو العلامة.

وَ إِنَّهٰا لَبِسَبِيلٍ مُقِيمٍ ،و آن،يعنى مدينۀ سدوم كه هلاك كردند به عذاب،راهى است مقيم [٥]ثابت.و گفتند:«انّها»يعنى آن آيات و دلالات زائل نيست بل بر جاى است آن را كه خواهد كه در او انديشه كند.

إِنَّ فِي ذٰلِكَ لَآيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ ،در اين حديث كه رفت آيتى و دلالتى [٦]هست