روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢١ - ترجمه

مِنْ حَمَإٍ ،از خرى [١]،گلى باشد آب بسيار با او ملازمت كرده تا سياه شده باشد، مَسْنُونٍ ،سالخورده [٢]،من السّنين.

عبد اللّه عبّاس گفت:گلى باشد متغيّر اللّون و الرّائحة،معنى همين است كه خرى [٣]بوى بگردانيده.و مجاهد و قتاده هم اين گفتند.فرّاء گفت:اصله من سننت الحجر بالحجر،اذا حككته [٤]به،چون سنگ بر سنگ سايند سننت گويند،و آن را كه حاصل آيد از آن سونش [٥]آن را سنين و سنانه گويند،يعنى از گلى [٦]سوده كه در او هيچ سنگى و ريگى نبود [٧]،و منه المسنّ،آبسان را از اين جا مسنّ گويند كه كارد با او بسايند.

سيبويه گفت:المسنون،المصوّر من سنّة الوجه [٨]،و آن نهاد روى [٩]باشد،و قال ذو الرّمّة:

تريك سنّة وجه غير مقرفة ملساء،ليس بها خال و لا ندب
ابو عبيده [١٠]گفت:مسنون،اى مصبوب،من سننت الماء اذا صببته.

وَ الْجَانَّ خَلَقْنٰاهُ مِنْ قَبْلُ مِنْ نٰارِ السَّمُومِ ،عبد اللّه عبّاس گفت:جانّ،ابو الجنّ است،پدر جنّيان.مقاتل گفت:ابليس است،او را خداى تعالى بيافريد پيش آدم [١١]از آتش و سموم [١٢].عبد اللّه عبّاس گفت:گرمى گرم باشد،چنان كه گرماى او كشنده بود.كلبى گفت از ابو صالح،از عبد اللّه عبّاس كه:«سموم»آتشى باشد كه آن را دود نبود و صواعق از آن بود،و آن آتشى است ميان آسمان و زمين حجاب [١٣].چون خداى تعالى عذابى فرمايد حجاب بدرد و به زمين [١٤]آيد و بسوزد آن را كه فرموده باشند، و آن هدّه‌اى [١٥]كه پيش از آن شنوند او از خرق حجاب باشد.ضحّاك گفت از عبد اللّه