روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٨ - ترجمه
از من مىپرسند،مىگويد:نشناسم او را.چون نگاه كردند گورى بود كه آن ساعت آب بر او ريخته بودند و صاحبش را دفن كرده.
سهل بن عمّار العتكىّ [١]گفت:يزيد بن هارون را پس مرگ او در خواب ديدم، گفتم:ما فعل اللّٰه بك،خداى با تو چه كرد؟گفت:دو فريشته به بالين من آمدند- غليظ،منكر-مرا گفتند:خداى تو كيست و دين تو چيست و پيغامبر تو كيست؟من محاسن سپيد به دست گرفتم و گفتم:اين از من مىپرسى،و من هشتاد سال خلقان را با اين دعوت كردهام!برگشتند و برفتند. وَ يُضِلُّ اللّٰهُ الظّٰالِمِينَ ،و اضلال كند خداى [٢]ظالمان را،بمعنى الخذلان و الحرمان و التّخلية و التّمكين و المنع من الثّواب و الاهلاك. وَ يَفْعَلُ اللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ ،و خداى آن كند كه او خواهد.
قوله: أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللّٰهِ كُفْراً [٣]،نبينى آنان را كه بدل كردند نعمت خداى را به كفران در برابر نعمت تا بايست [٤]كه شكر كنند كفران كردند؟ مفسّران گفتند:مراد به نعمت خداى،رسول است،و آنان كه اين كفران كردند كفّار قريش بودند كه خداى تعالى به رسول بر ايشان منّت نهاد و نعمت كرد و ايشان قدر آن ندانستند و به آن كافر شدند.
ابو الطّفيل عامر بن واثله گفت از اميرالمؤمنين على-عليه السّلام-شنيدم كه گفت در اين آيت كه:ايشان كفّار قريش بودند كه روز بدر بكشتند ايشان را [٥].و از عمر خطّاب روايت كردند كه او گفت در اين آيت:هما الافجران من قريش بنو اميّة و بنو المغيرة،آن دو قبيلۀ فاجرند از قريش:بنو اميّه و بنو المغيرة.امّا بنو المغيرة،خداى ايشان را روز بدر به روى در آورد [٦]،و امّا بنو اميّه را:ايشان را روزى چند فروگذاشت [٧].عبد اللّٰه عبّاس گفت:ترسايان عربند،جبلة بن أيهم و اصحابش. وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دٰارَ الْبَوٰارِ ،و فرود آوردند قوم خود را به سراى هلاك.
[١] .آب،مش:العتلى،مل،آل،آج:العكى.
[٢] .آب،آز+مر.
[٣] .آو،بم،آب،آج،لب،آز،آل،مل،مش+گفت.
[٤] .قم:مىبايست.
[٥] .قم،كشته شدند،آو،بم،آج،لب،آل:كشته آمدند.
[٦] .آب،آز،خداى تعالى بدر ايشان را به روى در آورد.
[٧] .آو،بم،آب،آج،آز،آل،مش:فراگذاشت.