روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٣٧ - ترجمه

جبير و قتاده گفتند:مراد شرايع است و نسخ [١]آن‌كه خداى تعالى آنچه خواهد محو كند به نسخ و آنچه خواهد به بدل آن اثبات كند تا به محو [٢]منسوخ باشد و مثبت [٣]ناسخ،يا آنچه خواهد نسخ كند و آنچه خواهد بر حكم خود رها كند.

حسن بصرى گفت:آجال بندگان است لقوله: لِكُلِّ أَجَلٍ كِتٰابٌ ،همه را آجال نوشته باشد،آنگه آنچه خواهد از آن محو كند به نقصان يا اثبات كند به زيادت.

مجاهد گفت:سبب نزول آيت آن بود كه،خداى تعالى اين آيت فرستاد: وَ مٰا كٰانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ إِلاّٰ بِإِذْنِ اللّٰهِ [٤]،قريش گفتند:اى محمّد!تو مالك نه‌اى از كارها [٥]بر هيچ‌چيز و از كارها [٦]پرداخته‌اند،خداى تعالى تكذيب ايشان را اين آيت فرستاد و گفت: لِكُلِّ أَجَلٍ كِتٰابٌ ،اگرچه آجال نوشته است،تصرّف آن به خداى است و تغيير و تبديل آن به اوست تا آنچه خواهد محو كند و آنچه خواهد اثبات كند كه لوح محفوظ به نزديك اوست و به فرمان و حكم اوست،تصرّف او را باشد در آن.به هر ماه رمضان قسمت ارزاق و تقدير آجال بفرمايد و فريشتگان را اعلام كند.

محمّد بن كعب القرظىّ گفت:چون كودكى از مادر بزايد،اجل و رزق او بنويسند،چون بميرد،اجل و رزق او بسترند.سعيد جبير گفت:مراد آن است كه محو سيّئات كند [٧]و به بدل آن حسنات نويسند [٨]چنان كه گفت: فَأُوْلٰئِكَ يُبَدِّلُ اللّٰهُ سَيِّئٰاتِهِمْ حَسَنٰاتٍ [٩]... ،حسن بصرى گفت: يَمْحُوا اللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ ،محو كند يعنى پدران را ببرد و فرزندان را بيارد.سدّى گفت:محو كند،يعنى قمر را و اثبات كند آفتاب را،و ذلك قوله تعالى: وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهٰارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنٰا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنٰا آيَةَ النَّهٰارِ مُبْصِرَةً [١٠]... ،ربيع گفت:مراد ارواح است كه در حال نوم خداى قبض كند آن را،آنگه آن را كه خواهد كه بميراند عمر او محو كند و آن را كه خواهد كه بدارد، رد كند با او،و ذلك قوله: