روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٩٩ - ترجمه

و استكبر [١]الاخبار قبل لقائه فلمّا التقينا صغّر [٢]الخبر الخبر
تا مى‌شنيد روا داشت [٣]كه چنان است [٤]يا نه چنان است،چون بديد او را و بديدن او را شناخت تا با او سخن گفت و از او سخن شنيد.و تكليم،خطاب باشد، فرقى نبود ميان كلّمه و خاطبه،چون استنطاق كرد او را و او به سخن در آمد،از سخن او مايۀ علم او بشناخت و از مايۀ علم او پايۀ قدر او بدانست.و از اين جا گفت اميرالمؤمنين [٥]-عليه السّلام:

المرء مخبوّ [٦]تحت لسانه ،مرد در زير زبان پنهان است.

و هم او گفت-عليه السّلام:

لسان المرء ترجمان عقله ،زبان مرد ترجمان عقل او بود [٧].صورت عقل از روى مثل به حاسّۀ سمع بينند،تا نگويد [٨]ندانند كه داناست يا نادان،چون به گفتار درآيد اگرچه غرض او خبر از غيرى باشد نهاد كلام اوّل از مقدار عقل او و اندازۀ علم او خبر مى‌دهد،اگر نيك گويد ثمرۀ اين باشد كه:

فلمّا التقينا صغّر الخبر الخبر و اگر بد آيد و بد گويد [٩]،بر او اين مثل زنند كه [١٠]:

و انّ لسان المرء ما لم تكن [١١]له حصاة على عوراته لدليل
و از اين جا گفت اميرالمؤمنين [١٢]عليه السّلام:

لا تنظر الى من قال و انظر الى ما قال، گفت:به گوينده منگر كه كيست؟به سخن او نگر كه او را از سخن او بشناسى.و شاعر [١٣]پارسيان هم اين معنى گفت [١٤]:

سخن‌آراى هرچه بر دارد مايۀ خويش [١٥]از او [١٦]پديد آرد
بنمايد به خلق پايۀ خويش [١٧] آگهيشان دهد ز مايۀ خويش [١٨]