روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣١٢ - ترجمه

و در ضمير خلاف كردند كه راجع با كيست،حسن بصرى گفت و بلخى و جبّائى كه:ضمير راجع است با«ذكر»كه قرآن است،يعنى:ما حديث قرآن و انديشه در او در دل ايشان افگنيم تا به او ايمان آرند و نيارند،چنان كه با امّت سلف كرديم براى بلاغ حجّت را،تا حجّت برايشان متوجّه شود،و اين از باب لطف باشد.[٧٤-ر]و بعضى دگر گفتند:ضمير عايد است با«استهزا»،يعنى ما استهزا به قرآن به دل [١]ايشان بگذرانيديم [٢]تا اجتناب كنند نه براى آن تا استعمال كنند،ايشان بر كار گرفتند و اجتناب نكردند،و نشايد تا اين«سلك»به معنى خلق كفر باشد در دل ايشان چنان كه مجبّران [٣]گفتند،براى آن‌كه لاٰ يُؤْمِنُونَ بِهِ نفى ايمان حوالت به ايشان [٤]است و اضافت با ايشان،و دگر مورد اين لفظ مورد ملامت و مذمّت است و اگر خلق كفر او كردى در دل ايشان،بايستى تا ايشان معذور بودندى نه ملوم.و يقال:سلكه يسلكه سلكا،و سلك هو سلوكا.قال عدىّ بن زيد:

و كنت لزاز خصمك لم اعرّد و قد سلكوك فى يوم عصيب
و قال آخر:

حتّى اذا سلوكهم [٥]فى قتائدة شلاّ كما تطرد الجمّالة الشّردا
وَ قَدْ خَلَتْ سُنَّةُ الْأَوَّلِينَ ،و سنّت و طريقۀ پيشينگان بر اين گذشته [٦]است.در معنى اين دو قول گفتند:يكى آن‌كه در هلاك آنان كه بر كفر اصرار كردند بعد ظهور آيات و اعلام معجزات،و گفته‌اند [٧]سنّت اوّلين بر اين رفته است كه اينان مى‌كنند از تكذيب رسولان و كفران نعمت خداوند جهان.

وَ لَوْ فَتَحْنٰا عَلَيْهِمْ بٰاباً مِنَ السَّمٰاءِ -الآية،حق‌تعالى در اين آيات [٨]قطع طمع رسول كرد از ايمان ايشان عند نزول آيات و ظهور معجزات،گفت:اگر ما درى از درهاى آسمان برگشاييم و اين كافران همه روز بر آسمان مى‌شوند بر وجه خرق