روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧٤ - ترجمه
آنگه گفت: يُثَبِّتُ اللّٰهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثّٰابِتِ ،گفت:خداى-جلّ جلاله- به فضل و كرمش مؤمنان را بر جاى بدارد به سخن درست،يعنى قول لاالهالاالله.
چون اين قول از ايشان درست و بر جاى باشد لطف گردد ايشان را و قدم ايشان بر جاى بدارد و آن لطف از قبل خداى بود براى آنكه مكلّف اوست و ممكّن و مبيّن،براى آن با خود حوالت كرد. فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،در زندگانى دنيا و در آخرت.و گفتند:در آخرت عند سؤال گور كه گور اوّل منزل است از منازل آخرت.و گفتهاند:
فِي الْحَيٰاةِ الدُّنْيٰا ،فى القبر،در گور مىخواهد كه گور در دنيا باشد، وَ فِي الْآخِرَةِ عند البعث،چون برانگيزد [١]او را.
مقاتل گفت:اين«تثبيت»،آن است كه چون بندۀ مؤمن را در گور نهند و خاك بر او راست كنند،خداى تعالى فريشتهاى را فرستد نام او«دومان» [٢]،تا بيايد و بر او سلام كند و گويد:هم اين ساعت دو فريشتۀ سياه [٣]منكر به بالين تو خواهند آمدن تا تو را از دين و اعتقاد تو بپرسند.نگر تا نترسى از ايشان و چنان كه در دنيا دانستى جواب ده [٤]از خداى و رسول و امام و كتاب،اين بگويد و برود.براثر او دو فريشته مىآيند:سياه غليظ منكر،از رق چشم،چشمهاى ايشان چون برق خاطف باشد و آواز ايشان چون باد قاصف.هريكى مقمعهاى از آتش به دست گرفته ايشان را منكر و نكير گويند،در گور آيند و خداى تعالى بنده را زنده كند.او را بازنشانند و گويند:من ربّك و من نبيّك و من امامك و ما دينك و ما كتابك؟،خدايت كيست و پيغامبرت كيست و امامت كيست و دينت چيست و كتابت كدام است؟ او چنان كه داند بگويد كه:اللّٰه ربّى و محمّد نبيّى،و الإسلام دينى و القرآن كتابى و علىّ امامى.آن فريشتگان او را گويند:مرحبا بك عشت سعيدا و متّ شهيدا،تا زنده بودى سعيد بودى و چون بمردى شهيدى.اللّهم ارضه كما ارضاك،بار خدايا خشنودش كن چنان كه تو را خشنود كرد.
آنگه دريچهاى از بهشت در گور او گشايند تا نسيم بهشت بر او مىجهد [٥]و
[١] .آز:برانگيزاند.
[٢] .بم:دودمان،آب،آز:دوما،مل:رومان.
[٣] .قم+و.
[٤] .آو،بم،آج،آب،آز،آل،مش:دهى.
[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:مىوزد.