روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٤١ - ترجمه

اللّٰه لا يقبض [١]العلم انتزاعا ينتزعه من النّاس و لكن يقبض [٢]العلم بقبض [٣]العلماء، گفت:خداى تعالى علم بازنگيرد چنان كه از ميان مردمان بر كند و لكن علم بر دارد و بازگيرد به بازگرفتن عالمان،

حتّى اذا لم يبق عالم اتّخذ النّاس رؤساء جهّالا فأفتوا بغير علم فضلّوا و اضلّوا ،تا آنگه كه عالمى نماند،مردمان رئيسان جاهل گيرند ايشان فتوى كنند بى‌علم گمراه شوند و گمراه كنند.

ابو الدّرداء گفت اهل حمص را:يا اهل حمص!عالمانتان [٤]مى‌روند و جاهلانتان علم نمى‌آموزند،اقبال كرده‌اى بر آنچه شما را به آن ضمان كرده‌اند،و ضايع فروگذاشته‌اى [٥]آنچه شما را فرموده‌اند.علم بياموزى پيش ازآن‌كه برود،كه رفتن علم به رفتن علما باشد.

و عبد اللّٰه مسعود روايت كند كه،رسول-صلّى اللّٰه عليه و على آله-گفت:

موت العالم ثلمة فى الاسلام لا يسدّها شىء الى يوم القيامة، مرگ عالم رخنه‌اى باشد در مسلمانى [٦]كه آن را هيچ‌چيز بنبندد تا به روز قيامت.

اهل اشارت گفتند:موت الأنبياء يقرح به العين و موت الآباء مصيبة للبنين، و موت الابناء يقطع الوتين و موت الأكفاء يعرق منه الجبين،و موت العلماء ثلمة فى الدّين،و قيل:موت النّسوان خلل الاوطان،و موت الولدان حرقة الجنان و موت السّلطان تشويش البلدان،و موت الاخوان مهيّج الاحزان،و موت الاقران هدّ [٧]الاركان، و موت العالم ثلمة فى الايمان.

انس مالك روايت كرد كه،رسول-عليه السّلام-گفت:مثال علما در زمين مثال ستاره است در آسمان به او راه برند در برّ و بحر. وَ اللّٰهُ يَحْكُمُ لاٰ مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ ، و خداى حكم كند و حكم او را معقّب و مغيّر نباشد.و معقّب آن باشد كه چيزى به عقب چيزى بيارد،يعنى كس حكم او را مخالفت نتواند كردن به چيزى كه آن را بشكافد. وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسٰابِ ،و او زود شمار است.

قوله: وَ قَدْ مَكَرَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ ،آنگه براى تسلّى رسول را مى‌گويد:آنان كه