هنوز نيامده باشد تو را با آن سبيلى نيست كه آن از آن جمله [١]نيست كه لا بد بايد تا تو بينى،انّما بر تو بلاغ و رسانيدن است پيغام ما را،و بر ما شمار كردن ايشان است.و آيت وارد است مورد تهديد و وعيد كافران،عاجلا و آجلا.

قوله: أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنّٰا نَأْتِي الْأَرْضَ- الآية،حق‌تعالى گفت:نمى‌بينند اين كافران،يعنى نمى‌دانند، أَنّٰا نَأْتِي الْأَرْضَ ،كه ما به زمين آييم،يعنى قصد كنيم به زمين، نَنْقُصُهٰا مِنْ أَطْرٰافِهٰا [٥٧-پ]،و آن را [٢]كم باز مى‌كنيم از كنارهايش،يعنى از ديار كفر كم مى‌كنيم و در ديار اسلام مى‌فزاييم [٣]به فتح و ظفر،و اين قول عبد اللّٰه عبّاس و حسن و ضحّاك است.مقاتل سليمان گفت:مراد به زمين مكّه است،و مراد به نقصان اطراف،فتح پيرامن آن،و بر اين وجه آيت را مورد تنبيه و تهديد بود، يعنى نترسند اهل مكّه كه با ايشان همان كنيم كه با ديگران كرديم؟مجاهد گفت:

مراد به زمين جملۀ زمين است،ننقصها بموت اهلها،آن را نقصان و بيران [٤]كنيم به مرگ اهلش،و عكرمه هم اين گفت كه.نقص زمين به هلاك اهلش باشد، و چندانى نقصان مى‌كند خداى تعالى زمين [٥]تا مانند اين گردد و به دست عقد نود ببست [٦].و روايتى ديگر از عبد اللّٰه عبّاس و عطا كه گفتند:خراب و نقصان [٧]زمين به مرگ [٨]علما و فقها باشد.ابو الدّرداء روايت كرد كه،رسول-عليه السّلام-گفت:

خذوا العلم قبل ان يذهب ،علم بياموزى پيش ازآن‌كه بشود.گفتند:علم چگونه بشود و قرآن در ميان ما بشاد و در دلهاى ما مى‌خوانيم و فرزندان را مى‌آموزيم؟رسول -عليه السّلام-خشم گرفت و گفت:جهودان و ترسايان كه ضالّ شدند،كتاب در ميان ايشان نبود؟

ذهاب العلم ذهاب [٩]العلماء ،رفتن علم به رفتن عالمان باشد.

عبد اللّٰه بن عمرو [١٠]روايت كرد از رسول-صلّى اللّٰه عليه و على آله-كه گفت:

انّ

[١] .قم:آن از جملۀ آن.

[٢] .قم،مل:آنان را.

[٣] .آو،بم،آج،لب:مى‌افزاييم،آب،آز:بيفزاييم.

[٤] .همۀ نسخه بدلها،بجز مل:ويران.

[٥] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم+را.

[٦] .بم:بود بگرفت،آج:عقل بود بگرفت،بم،لب:عقد بود بگرفت،مل:عقد بود نيست.

[٧] .مل:خراب نقصان.

[٨] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم و مل:نقصان.

[٩] .آب،آز،لب:بذهاب،آج:يذهب.

[١٠] .همۀ نسخه بدلها،بجز قم:عمر.