روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٨٢ - ترجمه

از او يك نوع ميوه بيشتر نياوردى،نه آن‌كه از يك آب و يك زمين و يك هوا هزار نوع نبات و گياه و درخت و ميوه پديد آرد [١]!اگر طبع بودى يا امرى موجب اين قضيّه [٢]در او محال بودى،چون بر اين جمله مى‌باشد،دليل كند كه اين را صانعى و مدبّرى هست قادر [٣]،مختار كه به حسب اختيار و ارادت خود چنان كه مى‌خواهد مى‌آرد و مى‌آفريند.و عاصم خواند و ابن عامر:يسقى بماء واحد،به«يا»خواندند،على معنى يسقى ذلك كلّه بماء واحد،و باقى قرّاء،تسقى خواندند،اى تلك الجنّات و النّخيل تسقى،و اين اختيار ابو عبيد است.و گفت:دليل آن‌كه مؤنّث است و تأنيث وجه است [٤]،قوله تعالى: بَعْضَهٰا عَلىٰ بَعْضٍ ،و نگفت بعضه.و جابر عبد اللّٰه انصارىّ گفت،از رسول-عليه السّلام-شنيدم كه على را گفت:

النّاس من شجر شتّى و انا و انت من شجرة واحدة ،آنگه بخواند: وَ فِي الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجٰاوِرٰاتٌ- الى قوله:

نسقى [٥]بِمٰاءٍ وٰاحِدٍ ،به«نون»مضموم،ما را به يك آب آب مى‌دهند.قوله: وَ نُفَضِّلُ بَعْضَهٰا عَلىٰ بَعْضٍ فِي الْأُكُلِ. ابو هريره گفت،رسول-عليه السّلام-گفت:

مراد تفاضل است از ميان انواع خرما و ميوه چون:نارسى [٦]و دقل و ترش و شيرين.

مجاهد گفت:در ميوه‌ها همچنان تفاضل نهاد كه در بنى آدم همه از يك پدر و مادرند و آنگه اين‌همه اختلاف در ايشان:يكى دراز و يكى كوتاه،و يكى سياه و يكى سپيد، و يكى سرخ و يكى زرد،و يكى مستوى الخلق و يكى متفاوت الخلق،و يكى خوش‌خوى و يك بدخوى،و يكى عاقل و يكى ابله،و يكى سعيد و يكى شقى،و يكى سازنده [٧]و يكى ناساز،الى غير ذلك من الاختلاف.

حسن بصرى گفت:اين مثلى است كه خداى تعالى بزد براى دلهاى ما.زمين