او راست خواندن حق و آنان كه مى‌خوانند جز او را [١]اجابت نكنند ايشان را به چيزى الّا چون گسترنده‌اى دستهايش را به آب تا برسد به دهنش و آن نرسد،و نيست دعاى كافران مگر گمراهى [٢].

قوله [٣]: المر ،هيچ‌كس اين را آيتى نشمرد،و كوفيان طه و حم را آيت شمردند،براى آن‌كه بر وزان [٤]سرهاى آيت است،كلام در حروف مقطّع در اول سورة البقرة به استقصا برفت.

و عبد اللّٰه عبّاس گفت در اين سورة،كه معنى المر آن است:انا اللّٰه اعلم و ارى، من آن خدايم كه احوال شما مى‌دانم و مى‌بينم. تِلْكَ آيٰاتُ الْكِتٰابِ ،در او دو قول گفتند:يكى آن‌كه،تلك،به معنى هذه است،و مراد به كتاب،قرآن است،يعنى اين آيات كه مى‌بينى و مى‌خوانى آيتهاى كتاب قرآن است.و قولى دگر آن است كه،اين اخبار و قصّه‌ها كه رفت،آيات كتاب اوايل است از تورات و انجيل.

وَ الَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ الْحَقُّ ،و اين قرآن كه بر تو فرستاده‌اند [٥]از خداى تو، حقّ است و درست است و صدق است، وَ الَّذِي در محلّ رفع است بر ابتدا،و اَلْحَقُّ خبر اوست،يعنى برآن كار كن و به آن تمسّك كن و آن را دستاويز خود كن،اين معنى قول مجاهد و قتاده است.و بعضى دگر گفتند: وَ الَّذِي در محلّ جرّ است، عطفا على قوله: اَلْكِتٰابِ ،يعنى،و آيات الّذى أنزل اليك،و الحق مرفوع باشد،خبر

[١] .قم:از فرود او.

[٢] .د گمراهى/در گمراهى.

[٣] .همۀ نسخه بدلها+تعالى.

[٤] .كذا در اساس و مل،قم:ما بعد آن،آو:بر وزن آن،بم،آب،آج،لب،آز:بر وزن.

[٥] .همۀ نسخه بدلها بجز،قم و مل:فرستاده آمد.