ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٠٠ - ٨ - دروغ مگوئيد و راست بگوئيد

شود ، واقعيّت را بگويد و تحمّل شنيدن واقعيّات را داشته باشد . اصلاح طلبان و مكتب سازان و پيشتازان قلمرو انسانيت اگر بجاى تحمّل مشقّتها و زحمات فراوان براى بيان و توضيح طرق اصلاح انسانها و دور كردن آنان از حقّ كشىها و خونريزىها كه بنظر مى رسد اغلب آنها معلولهائى هستند كه زائيدهء عللى مى باشند ، به علل اصلى بپردازند ، قطعا يكى از علل آن بدبختىها و نكبتها را در دروغگوئى خواهند يافت . تفاوتى كه اين علَّت با ديگر علل دارد ، اينست كه قبح و زشتى علل ديگر معمولا مورد تصديق و زودتر از دروغ فاش مى شود ، مانند سود پرستى و خودخواهى و بىپروائى و شهرت طلبى و امثال اينها ، در صورتى كه دروغ پديده اى است كه هم ممكن است زير چندين حجاب ضخيم پوشيده و تحويل طرف داده شود و هم ممكن است در صورت آشكار شدن با تأويلات و تفسيرات گوناگون نه تنها قبح و وقاحت آن را از بين برد ، بلكه مى توان براى آن دروغ چنان ضرورتى ساخت كه بالاتر از ضرورت ابراز واقعيّات جلوه كند سر فصل تكامل ( انسان ) انواعى از دروغ و مبارزه با واقعيّات دارد كه هنوز از بكار بردن كلمهء دروغ در بارهء آنها وحشت دارد و براى هر يك از آن دروغ اصطلاح مناسبى تهيّه مى نمايد . مى توان گفت كه اگر ما بر مبناى بعضى از محاسبات ، ترقّى و تكامل بشرى را در تاريخ انكار كنيم نمى توانيم اين تكامل و رشد را منكر شويم كه انسان در امتداد قرون و اعصار به درجه اى از عظمت و كمال رسيده است كه مى تواند بدون اين كه كلمهء دروغ را بكار ببرد ، انواعى فراوان از دروغها را مرتكب شود و بلكه مبناى زندگى خود را بر دروغ استوار بسازد ، همهء آنها را با اصطلاحاتى بيارايد و تنظيم كند كه فوق فرشته بودن وى را در راستگوئى اثبات نمايد دروغى داريم كه سيب را مى گويد : انار است اين دروغ با آشكار شدن شكل و طعم و ديگر مختصّات سيب در دهان خلاف واقع بودن خود را اثبات مى كند .
دروغى ديگر داريم كه روز را مى گويد : شب است و در عين حال مخاطب را