ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٨ - غلبهء خداوندى بر همهء اشياء

موجب روشن شدن معناى غلبهء مطلق خداوندى بر همهء اشياء ميباشد .
حقيقت يكم - دريافت عظمت خداوندى و كمال مطلق و وجوب وجود آن ذات اقدس است .
حقيقت دوم - تسليم محض موجودات عالم هستى از هر مقوله اى كه بوده باشند در برابر آن ذات اقدس است . اين نكته را بايد مورد دقّت قرار بدهيم كه دريافت و تصديق حقيقت يكم اگر در حدّ كامل بوده باشد ، ضرورت تسليم همهء موجودات عالم هستى نيز ثابت مى شود . براى توضيح معناى غلبهء خداوندى روايتى از علىّ بن موسى الرّضا عليه السّلام وارد شده است كه آن را مطرح مى كنيم :
و أمّا القاهر فليس على معنى نصب و علاج و احتيال و مداراة و مكر كما يقهر العباد بعضهم بعضا و المقهور منهم يعود قاهرا و القاهر يعود مقهورا و لكن ذلك من اللَّه تعالى على أنّ جميع ما خلق ملبّس بالذّل لفاعله و قلَّة الامتناع لما أراد به لم يخرج منه طرفة عين أن يقول له كن فيكون و القاهر منّا على ما ذكرت و وصفت [١] ( و امّا اين كه خداوند پيروز مطلق است ، بآن معنى نيست كه بوسيلهء تلاش و علاج و چاره جوئى [ يا حيله گرى ] و مدارا و مكرپردازى بر موجودات غلبه كند ، چنانكه مردم در غلبه و پيروزى بر يكديگر بآن امور تمسّك مى نمايند . و كسى از آنان كه روزى مغلوب بود ، غالب مى گردد و كسى كه غالب بود مغلوب مى شود . ولى معناى قهر و غلبهء خداوندى اينست كه همهء آنچه كه مخلوق او هستند ، لباس ذلَّت و تسليم بر آفرينندهء خود پوشيده‌اند و با امتناعى اندك از آنچه خدا اراده كرده است ، موجودات عالم هستى هرگز از فرمان كُنْ فَيَكُونُ يك چشم بهم زدن نمى توانند سرپيچى كنند . ولى كسى از ما انسانها كه به ديگرى غالب مى شود بر آن مبنا كه گفتم و توصيف نمودم ، ميباشد ) .
احتياج در غلبه بر ديگران به تلاش و علاج و چاره جوئى و مدارا و مكر پردازى ، بدان علت است كه غالب و مغلوب هر دو موجودى هستند داراى

[١] . منهاج البراعه ج ٦ ص ١٢٨ نقل از كافى .