ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨ - اجل مطلق ، اجل مسمّى ، اجل مشروط يا اجل اخترامى

ظلمت درونى بطور مستقيم از قبيل تشبيه معقول بر معقولى است كه بجهت مشابهت آن با نور و ظلمت محسوس مورد بهره بردارى قرار مى گيرند . امّا تشبيه محسوس بر معقول مانند تشبيه تسليم و پذيرش زمين به خشوع است كه در آيه ٣٩ از سوره فصّلت آمده است : ( وَمِنْ آياتِه أَنَّكَ تَرَى الأَرْضَ خاشِعَةً . . . ) ( و از آيات خداوندى است كه تو زمين را خاشع مى بينى . . . ) تسليمشدن زمين به عوامل روياننده امرى است محسوس ، زيرا همگان مى بينند كه زمين مستعدّ از عوامل روياننده متأثّر مى شود و به اهتزاز درميآيد و انواع نباتات را مى روياند ، ولى خشوع ، تسليم آگاهانه نامحسوس است كه قابل مشاهده عينى نيست . البتّه خشوع چنانكه در كتب لغت آمده است ، در پستىها و خشكىهاى محسوس نيز بكار مى رود ، ولى چنانكه عدّهء زيادى از مفسّرين متوجّه شده‌اند خشوع بمعناى تسليم در آيه شريفه با نظر به بيان اطاعت و پذيرش زمين مناسبتر بنظر مى رسد ، زيرا زمين با اين حالت است كه فرمانبردارى خود را از قوانين الهى كه جلوه هائى از مشيّت خداوندى مى باشند ، نشان مى دهد .
٢٣ - و وقّت لكم الآجال ( و مدّت زندگى شما را تعيين فرموده است ) .
اجل مطلق ، اجل مسمّى ، اجل مشروط يا اجل اخترامى در آيات قرآن مجيد كلمه « اجل » به دو قسم آمده است : اجل بدون قيد و اجل با قيد « مسمّى » ، در آيه ٢ از سوره انعام هر دو قسم ( اجل مطلق و اجل مسمّى ) وارد شده است :