ترجمه و تفسير نهج البلاغه

خدا است بخشنده هر سود و امتياز و نفىكننده هر حادثه بزرگ و تنگناهاى حيات

ستايش مطلق شايسته خدائيست كه در عواطف كرمش غوطه وريم

نخست بندگى خداوند و سپس تحمّل بار سنگين رسالت

حكمت عاليه مثلهائى كه خداوند در قرآن براى انسانها آورده است

انواعى از تمثيل و تشبيه در قرآن

اجل مطلق ، اجل مسمّى ، اجل مشروط يا اجل اخترامى

به الطاف خداوندى كه در باره شما فرموده است ، توجّه نمائيد

آيا شنيدهايد كه وَلِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ ( براى هر قومى هدايتكننده اى هست )

بار ديگر در بارهء موجوديّت خويشتن بينديشيد

دنيائى كه علىّ بن ابي طالب عليه السّلام آنرا مى شناسد

زيباييهاى دنيا

آدمى همين كه بر پشت مركب پر زر و زيور دنيا قرار گرفت كه در ميدان خور و خواب و خشم و شهوت تاختن بگيرد ، اين مركب چموش چنان او را بر زمين مى زند كه گوئى براى سوار شدنش هرگز رام نشده بود

افراد و صفوف اين كاروان كه از آغاز زندگى آدم در اين دنيا براه افتادهاند ، بدون استثناء بدنبال هم راه زوال و فنا را پيش گرفتهاند

آيا اين انسان كه ديروز هيچ بوده و امروز نهادى بزرگتر از جهان بزرگ در درون خود دارد ، فردا نيست و نابود خواهد گشت

چشمهاى بينائى آنانرا تحت نظاره قرار داده بينا و شنوا ، بينوا و ناتوان ، مكرپردازىها و آرزوها بريده ، دلها از سرور و وجد خالى ، اينست وضع انسانها در روز قيامت

اينست سير حتمى تو اى انسان ، گر تو نمى پسندى تغيير ده قضا را

در اين دنيا براى انسانها مهلت داده شده ، براه روشن هدايت گشته و پرده از روى عوامل ترديد برداشته شده است

آن دل كه اين امثال و مواعظ را نپذيرد ، دل نيست ، بلكه زباله دانى است كه لحظه اى از كثافات و لجنها خالى نيست

آن تقواى الهى كه همهء نقصها و عيوب را منتفى مى سازد و راه كمال را پيش پاى آدمى هموار مى نمايد

براى وصول بآن هدفى كه غرض و غايت زندگى است ، تقوى ضرورت دارد

علوم فراوان و انديشههاى دقيق براى شناخت حكمت بزرگ خلقت انسان لازم است

در آرزوهاى بر باد فنا رفته و مهلتهاى ضايع گشته و تاختن مرگ ناخوانده بر سر گذشتگان درسهاى آموزنده اى است براى هشياران

جوانى رو به پيرى و طراوت و شادابى رو به پژمردگى و گويائى رو به خاموشى و انس جمعى رو به تنهائى

حالا بكجا مى رود به ديار خاموشان ، آنجا كه يكتا پيراهنان خوابيدهاند

آيا قوانين هستى كار خود را پس از سپردن لاشهء انسان بدست حشرات زيرزمينى در بارهء انسان بپايان رسانيده است

بجاى آنكه از گذشتگانتان عبرت بگيريد ، راه آنها را در مى نورديد ، پس عقول و دلهاى شما كجا است

هر انسان آگاهى كه در اين دنيا از خود طبيعى عبور كرده است ، در آغاز ابديّت از صراط هم عبور خواهد كرد

تفكَّر در درون ، تكاپو در اعضاء جسمانى و شببيدارى براى بيدارى عقل و وجدان

روشنائى اميد چراغ راه او در زندگى است

مسئلهء يكم - ذكر دائمى

مسئلهء دوم - ذكر جلىّ و ذكر خفىّ

مسئلهء سوم - آيا ذكر بايد مستند به اجازه باشد

مسئلهء چهارم - شرائط ذكر خداوندى

خوف و هراس از پايان كار

موانع را از سر راه تكاپو براى كمال برداشتن

در حركت بسوى حيات ابدى معتدلترين راهها را برگزيدن

اقتصاد و قسط و وسط و اعتدال و سبقت بر خيرات

آيا كمال مطلق فى نفسه بىنهايت بمعناى اصطلاحى آن است و آيا مسير و حركت انسان بسوى كمال بىنهايت است

عوامل كبر و غرور دمار از روزگار حياتش در نياورد

امور ابهامانگيز و مشكوك نابينايتان نسازند

فرح و شادى در بشارت رهائى از زنجير گرانبار زندگى دنيوى است و همواره به پيش نگريستن و حركت به پيش نمودن

براى تقوى كه عمل به اصل الاصول است اجتناب از آرايشها و اغواهاى شيطان مطرود ضرورت دارد

مبدء و مسير و پايان حركت طبيعى انسان

مسافر در منزلگه مرگ

مى پوشانند و بر مركب چوبين سوارش مى كنند و مى برند

در پايان كار ، سرنوشت نهائى انسان تبهكار ، دوزخى است كه آتشش را از همين زندگى دنيوى بآن جايگاه عذاب دردناك فرستاده است

بار ديگر در حيات خود بينديشيد و با مشاهدهء سرنوشت ديگران ، بدانيد چه مى كنيد

بكجا مى رويد علَّت غرور شما چيست رو بكدامين پناهگاه مى بريد

ترجمهء خطبهء هشتاد و چهارم

دروغ وقيح براى چند روز خوشگذرانى و حفظ جاه و مقام

دروغ مى گويد ، يعنى چه

شوخى و مزاحبازى ، دروغ و افترائى بود كه عمرو بن العاص در بارهء امير المؤمنين ( ع ) گفته بود

قهرمان قهرمانان با اسافل اعضايش زندگى خود را تضمين مى كند

حالا بايد ديد پايان آن زندگى كه با اشتراك چند مرد شروع مى شود و با دروغ و نيرنگ و پيمان شكنىها بجريان مى افتد و رسالت سيّد الانبياء را به استهزاء مى گيرد و با كمال صراحت به مقام پرستى اعتراف مى نمايد و با اسافل اعضاء به تضمين چنين زندگى مى پردازد ، بكجا منتهى مى گردد

در اين دنيا كه صحنهء بزرگى براى مسابقه است ، سه گروه از انسانها براى سبقت تلاش مى نمايند اهل حقّ با همديگر ، اهل باطل با همديگر ، اهل حقّ با اهل باطل

نقش اكثريّت در توجيه حيات مردم معمولى همانند نقش گذشت زمان و جمودى است كه يك مكتب را از اعتراض و انتقاد بركنار ميكند

هر اندازه كه ابعاد باطل تنوّع و شدّت بيشترى از خود نشان بدهند ، حقّ نيز در برابر آن عظمت و كمال متنوّعتر و عاليترى را بروز مى دهد

آيا عمرو بن عاص نمى داند حقيقت چيست

انديشهء صحيح در بارهء مرگ مانع از شوخى و بازيگرى در اين دنيا است

عمرو بن العاص شعله ور كنندهء آتش خودكامگىهاى معاويه نيازى به حقّگوئى ندارد ، زيرا آخرت براى او مطرح نيست

ترجمهء خطبهء هشتاد و پنجم

حقيقت صفات خداوندى فوق تصوّرات ما و وراى كيفيّتها است

عوامل عبرت و آيات و علائم روشن در اين دنيا بحدّى وفور دارد كه جاى عذر براى كسى نمى ماند

بار ديگر به چنگالهاى مرگ و بريده شدن تدريجى علائق و شروع رگبار حوادث ناگوار و سرنوشت نهائى خود بنگريد

در روز قيامت مأمورى است موكَّل به كشاندن انسانها براى حساب و شاهدى است براى شهادت بهر چه كه در زندگى دنيوى انجام دادهاند

ترجمهء خطبهء هشتاد و ششم

غلبهء خداوندى بر همهء اشياء

اكثر مردم پيروزى و سلطهء مطلقهء خداوندى را نمى دانند

زمان محدود ، قدرت رو به زوال ، و حركت رو به هدف نهائى قطعى است

عشق به كار پيش از آن كه نيروى كار از او گرفته شود و داستان شيخ حكيم و عارف بزرگ مرحوم آقا شيخ مرتضى طالقانى رحمة اللَّه عليه

كتابهاى ششگانه

كتاب يكم - جهان هستى

كتاب دوم - جهان درون ذاتى

كتاب سوم - كتب آسمانى

كتاب چهارم - كتاب محو و اثبات

مسئلهء يكم - ملاك اين كه يك نظريّه يا يك مطلب فاسد است چيست

مسئلهء دوم - آيا بررسى محتويات كتب براى حفظ قانون فعّاليّت مغز و روان انسانى خلاف آزادى عقيده و بيان است

مسئلهء سوم - آيا عموم كتابها براى حفظ قانون فعّاليّت مغز و روان بايد مورد بررسى قرار بگيرند

هر گونه تحقيق و تفكَّر در بارهء انسان بدون كوچكترين قيد و شرط آزاد است ، ولى براى عرضه به افكار بشرى بايد از همهء جوانب مورد تحقيق و آزمايش قرار بگيرد و سپس در صورت صحّت نتائج به فضاى جامعه عرضه شود

خداوند سبحان پيامبرش را بقدرى عمر عطا فرمود كه دين را براى او و شما تكميل فرمايد

من بيش از يك وعظ براى شما ندارم و آن اينست كه براى خدا قيام كنيد

نفس خود را در اين چند روزگذران رها نكنيد و وادار به تحمّل و شكيبائى نمائيد

مداهنه و تملَّق يكى از عوامل انحراف و افتادن در معصيت است

2 - معصيت بخدا يعنى خيانت به خويشتن

3 - آرزوى وصول بمقام آن كسى شايسته است كه دين او براى او سالم بوده باشد

4 - زندگى ديگران مى تواند پند و اندرز مؤثّر بما بدهد و ما را سعادتمند بسازد

5 - انسان شقىّ كسى است كه فريب هوى و غرور و عوامل فريبندهء خود را بخورد

6 - ريا كارى شرك است

7 - همنشينى با هوى پرستان بايد ترك شود

8 - دروغ مگوئيد و راست بگوئيد

9 - از حسد اجتناب كنيد

نتائج تباه كنندهء حسد كه دامنگير فرد و اجتماع مى گردد

مسابقه

نوع يكم

نوع دوم

10 - از عداوت و كينه توزى بپرهيزيد

عوامل بغض و عداوت ميان انسانها

عامل يكم - شيطان

عامل دوم

يك خطاى بزرگ در ذهن بشرى كه از محبّت و علاقه بر خويشتن ، بغض و عداوت بر ديگران را نتيجه مى گيرد

آرزوها

خاصّيّت يكم - فراموشكارى و غفلت عقل در كارهاى خود

خاصّيّت دوم - آرزوهاى بىپايه انسان را از ذكر خداوندى غافل مى سازد

خاصّيّت سوم - خود فريبى است ، كسانى كه عمر خود را در آرزوها سپرى مى نمايند

مقدّمه اى بر توضيح مختصّات آرزوهاى دور از موقعيّت منطقى در جملات امير المؤمنين عليه السّلام

فهرست مطالب

فهرست آيات

فهرست روايات

فهرست اشخاص

فهرست مآخذ و منابع

ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٦٨ - ترجمهء خطبهء هشتاد و چهارم

تفسير عمومى خطبهء هشتاد و چهارم
تفسير عمومى خطبهء هشتاد و چهارم ١ - . . .
عمرو بن العاص كيست
عمرو بن العاص كيست نسب وى را ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه چنين ذكر كرده است : « عمرو بن العاص بن وائل بن هاشم بن سعيد بن سهم بن عمرو بن هبيص بن كعب بن لوى بن غالب بن فهر بن مالك بن النّضر » [١] . مادر عمرو بن العاص بنا بر آنچه كه زمخشرى نقل كرده است ، كنيز مردى از قبيلهء عنزه بوده است . اين زن اسير مى شود و عبد اللَّه بن جدعان تيمى در مكَّه او را مى خرد . او زنى زناكار بوده است ، عبد اللَّه بن جدعان وى را آزاد مى كند . ابو لهب بن عبد المطَّلب و اميّة بن خلف جمحى و هشام بن مغيره مخزومى و ابو سفيان بن حرب و عاص بن وائل سهمى در يك طهر با اين زن همخوابه ميشوند و او عمرو را مى زايد و همهء اين مردها عمرو را بخود نسبت مى دهند و مادر عمرو را در اين مسئله حاكم مى نمايند و او مى گويد : اين فرزند عاص بن وائل است و اين نسبت دادن براى آن بود كه عاص نفقه ( مخارج ) زيادى بآن زن مى داد ، ولى مى گفتند : عمرو به ابو سفيان بيش از همه شباهت داشت و ابو سفيان بن حارث بن عبد المطَّلب در بارهء عمرو بن العاص چنين مى گفت :

[١] . شرح نهج البلاغهء ابن ابى الحديد ج ٦ ص ٢٨١ .