ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤ - حكمت عاليه مثلهائى كه خداوند در قرآن براى انسانها آورده است

اين يك حكمت عالى است كه خداوند حتّى در مغزهاى بندگانش قدرت تشبيه و تمثيل را بوجود آورده است كه تفهيم و تعليم و تربيت بآسانى صورت بگيرد . بلكه از يك جهت مى توان گفت : اگر خداوند متعال چنين قدرتى را در مغز بشرى ايجاد نمى كرد بدون ترديد رابطه تعليم و تربيت ميان انسانها مختلّ مى گشت ، مخصوصا در آن موارد كه موضوعات و مسائل مطروحه براى تعليم و تربيت از مقوله مفاهيم معقول و مسائل ما فوق محسوسات بوده باشد . پيش از بيان انواع مثلها در قرآن ، چند مطلب مهمّ را در باره اين پديده با اهمّيّت متذكَّر مى شويم : ١ - اين حقيقت را بايد بپذيريم كه هيچ تمثيل و تشبيهى نمى تواند بآن اندازه قابل تطبيق باشد كه همه حقيقت و خصوصيّات دو طرف تمثيل و تشبيه از همه جهات يكى باشد ، زيرا :
< شعر > متّحد نقشى ندارد اين سرا تا كه مثلى وانمايم مر ترا هم مثال ناقصى مى آورم تا ز حيرانى خرد را وارهم < / شعر > بهمين جهت است كه گفته مى شود : التّمثيل و التّشبيه يقرّبان من جهة و يبعّدان من جهة أخرى ( تمثيل و تشبيه از يك جهت به مقصود نزديك مى كنند و از جهت ديگر از مقصود دور مى نمايند ) .
بهمين علَّت است كه نبايد از تمثيل و تشبيه انتظار داشت كه همه حقايق و خصوصيّات طرفين تشبيه ، يكسان بوده و همه مفاهيم مربوطه به آن دو را بيان نمايد .
٢ - بدان جهت كه تمثيل و تشبيه فقط براى توضيح كلام است ، لذا بهيچ وجه نبايد آن دو را بعنوان دليل منظور نموده و براى اثبات مدّعا بكار برد و متأسّفانه اين مسئله مهمّ گاهى مورد توجّه قرار نمى گيرد و از دو موضوع