فَذلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ* عَلَى الْكافِرِينَ غَيْرُ يَسِيرٍ- پس آن روز روزى دشوار است* و بر كافران نه آسان است.» روزى مطلقا سخت است كه هيچ آسانى در آن براى كافران وجود ندارد، امّا مؤمنان از لطف و رحمت خدا برخوردارند، و اين ما را به آن راهنمايى مى‌كند كه جزا و انتقام الاهى بر اساس حكمت و تدبير دقيق صورت مى‌گيرد. از مجموع دو آيه چنين استنتاج مى‌شود كه آن روز به خودى خود روزى است كه، بر اثر پيشامدها و ايستگاههاى بزرگ، سخت دشوار است، ولى خداوند متعال آن را بر مؤمنان آسان مى‌سازد.

حضور چنين روزى در ذهن و انديشه مؤمنان، و مخصوصا پيشاهنگان و رهبران مكتبى كه به كارزار مى‌پردازند و با فشارها و چالشهاى فراوان رو به رو مى‌شوند، آنان را در پيروى از روش خود استوار مى‌سازد، و بر آزار ديدن در راه خدا به آنان بردبارى مى‌بخشد، چه بيمى از مرگ ندارند تا شتاب ورزند، بلكه آنان بر اين يقين‌اند كه در آينده روز پيروزى بر دشمنان و انتقام گرفتن حتمى از ايشان براى حق خواهد رسيد، و راه دفع ناراحتيها راه آن است كه دردها و ناراحتيهاى جهاد را به خاطر حق بچشند، و در زندگى دنيا صبر را پيشه خويش سازند.

[١١- ١٦] و ضرورت ندارد كه اين وعده فردا يا پس فردا تحقق يابد، و نيز درست نيست كه اگر اندكى تأخير پيدا كند، در شك افتيم و از جهاد در راه خدا و بيم دادن به مشركان دست بكشيم ... هرگز ... چه تدبير كارها به دست خدا و حكمت بالغه و علم فراگير او است، و اين خطا است كه كسى بر آنچه خدا مقدر كرده است اعتراض كند، بلكه واجب آن است كه به صورت مطلق تسليم به او باشيم و بدانيم كه آنچه او مى‌كند همان خير و صلاح است، و ما از دريافت حكمت هر قضا و قدر ناتوانيم؛ پس ممكن است كه گردنكشى كه با او دست در گريبانيم، آخرين كسى باشد كه بدين گونه بر مردمان مسلط شده است و در زمين تباهى مى‌كند، يا اين كه امر ملتى از/ ٧٤ ملتها در دست خاندان طغيانگر فاسدى قرار گرفته است كه حكومت كردن و در آن ستمگر بودن را به ميراث برده‌اند، پس پروردگار ما