تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨٧ - شرح آيات

برابر خود مى‌يابد و راه فرارى از آنها ندارد يَوْمَ تَجِدُ كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَيْرٍ/ ٣٨٤ مُحْضَراً وَ ما عَمِلَتْ مِنْ سُوءٍ تَوَدُّ لَوْ أَنَّ بَيْنَها وَ بَيْنَهُ أَمَداً بَعِيداً. [٢] آيا عقل به آدمى فرمان نمى‌دهد كه مراقب نفس خويش باشد تا كار بدى از آن سر نزند، و از عذر و بهانه آوردن پرهيز كند و در دنيا به آنها متشبّث نشود و بداند كه در آخرت از اين بهانه‌ها كارى براى او بر نمى‌آيد، و با پرهيزگارى و تقوى حجابى ميان خود و اهوال و هراسهاى آن روز هولناك فراهم آورد؟

[٦] در آن هنگام كه پروردگار با مهربانى و عطوفت و كبرياء كامل به او چنين ندا مى‌كند كه

يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَرِيمِ‌- اى انسان! چه چيز تو را در برابر پروردگار كريمت مغرور كرد و فريفت؟» سخت مضطرب شود و با خود بگويد كه: براى چه از فرمان خدايت سرپيچى مى‌كنى؟ آيا بدان سبب است كه از وى بى‌نياز شده و در برابر او به طغيان و عصيان پرداخته‌اى؟ مگر تو را از آبى ناچيز نيافريد؟ آيا آفرينش تو را چندان استوار نكرد كه تكامل يافتى و از يك هستى متعادل برخوردار شدى؟ يا اين كه از استيلا و قدرت او بر خودت آگاهى ندارى؟ آيا او همان كس نيست كه صورت تو را از كوتاهى و بلندى و نيرومندى و ضعف و سفيدى يا سياهى يا گندمگونى برگزيد و ... و ...؟ يا اين كه به كرم او كه پياپى نعمتهاى خويش را پنهان و آشكار بر تو ارزانى مى‌داشت غرّه شده‌اى؟ آيا قلب تو راهنماييت نكرد كه از خشم آن كه بردبار است بيمناك شوى و بر حذر باشى؟ آيا انسانيت تو تو را بر آن وانداشت كه احسان او را به احسان پاسخ گويى؟ چنان مى‌نمايد كه پاسخ اين پرسشها از شخصى به شخص ديگر تغييرپذير است، ولى هيچ نمود و بهانه قابل قبولى وجود ندارد، و غرور، به هر سبب كه بوده باشد، مردود و پرهيز كردنى است.

در حديثى به جا مانده از رسول اللَّه- صلّى اللَّه عليه و آله- آمده است كه‌