تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٥١ - شرح آيات
پايان يافتن زندگى دنيا، هر چه به آن بستگى دارد نيز پايان مىپذيرد.
وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ- و خورشيد و ماه جمع شود.» دانشمندان علم نجوم از آثارى كه در دنبال اين حادثه در كاينات پديد مىآيد آگاهى دارند، و آنچه نسبت به انسان از اين پيشامد جهانى بزرگتر و هولناكتر است، حقايقى است كه در روز قيامت تجسّم پيدا مىكند و پرده از روى آنها برداشته مىشود، و مهمترين آنها حقيقت كيفر و پاداش و مسئوليت است كه مدتهاى دراز در معرض تكذيب قرار مىگرفته/ ١٤٢ و بسيار كسان در اين تلاش مىكردهاند كه به وسايل و حيلههاى گوناگون از آن بگريزند، و اكنون در قيامت خود را با آن رو به رو مىبينند و هيچ راه فرارى در برابر خود نمىيابند.
يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ- انسان در آن روز مىگويد كه گريزگاه كجا است؟» قرآن مناظر آخرت را از آن روى براى آدمى مكشوف مىسازد كه او بتواند تقوا و ترس از خدا را در نفس خود كشت كند و از اين راه حدّ و اندازهاى براى فجور و غرور خود قرار دهد، و بدان سبب كه شناخت آينده و مؤمن شدن به حقايق آن سبب پيدا شدن توازنى در جريان زندگى دنيوى حاضر پديد مىآورد، گمانى در آدمى پديد مىآيد كه شايد بتواند راه گريزى از مسئوليت پيدا كند.
كَلَّا لا وَزَرَ- هرگز! پناهگاهى وجود ندارد.» مبرّد و زجّاج گفتهاند: اصل وزر به معنى كوه بلند است، و سپس كلمه را براى هر چيز به كار بردهاند كه شخص به آن پناه برد و در آن متحصن شود، [٢٣] و از اين جمله است وزير كه در امور به او پناه مىبرند؛ [٢٤] و گفته مىشود: وزرت الحائط يعنى پى ديوار را چنان فراهم آوردند كه به آن مىتوان اعتماد كرد؛ و حسن گفت: اعراب را رسم بر آن است كه چون سوارانى ناگهان با ايشان رو به رو
[٢٣] - التفسير الكبير، ج ٣٠، ص ٢٢١.
[٢٤] - مجمع البيان، ج ١٠، ص ٣٩٥.