تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤١١ - شرح آيات

يا رد كردن آن بر اثر هواى نفس و غرور، به حال ترديد باقى مى‌ماند.

چنان مى‌نمايد كه ايمان به آخرت نيز تصادفى با هواهاى نفسانى و شهوات دارد، و از آن روى تبديل به ظن و گمان مى‌شود كه تصديق كردن آن دشوار است، نه از آن سبب كه شواهد آن كافى نيست، و خدا دانا است.

/ ٤٠٨ پيش از اين بارها يادآور شديم كه ظن- چنان كه به نظر مى‌رسد- عبارت از تصور است، و آيه قالَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِينَ‌ [٩] و آيه‌ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ‌، [١٠] را به همين گونه تفسير كرديم.

تصور بعث و قيام پس از آن در برابر پروردگار جهانيان براى رسيدگى به حساب، براى جلوگيرى انسان از انجام دادن هر كار بد كفايت مى‌كند، و شايد گفته امام امير المؤمنين- عليه السلام- در تفسير ايمان حكايت از همين امر مى‌كند كه در پاسخ پرسنده‌اى گفت: «ايمان بر چهار پايه استوار است: پس آن كه مشتاق بهشت بود، شهوتها را از دل زدود، و آن كه از دوزخ ترسيد، از آنچه حرام است دورى گزيد». [١١] [٥] سه حقيقت پيوسته به يكديگر است كه چون در برابر چشم شخص عاصى و گناهكار تجسم پيدا كند، از گناه باز مى‌ايستد و پرهيزگار مى‌شود: بعث و ساعت و قيامت. زندگى انسان همچون طومارى است كه روز به روز پيچيده مى‌شود و به قلم طبيعت آنچه مى‌كند بر آن نقش مى‌بندد، و چون اين طومار باز شود همه كرده‌هاى او را خودش و ديگران مى‌بينند، و چه مايه رسوايى و فضيحتى در آن روز بعث و حساب است! سپس ساعت است و نشانه‌هاى آن در آن روز كه زمينها جابه جا مى‌شود، و آسمانها را همچون طومار نوشته‌ها درهم مى‌پيچند، و چه زيان بزرگى است در آن‌