تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٣ - شرح آيات
او پيوستن و از ديگران بريدن و پيوسته به ياد او بودن، و در نتيجه به قيام شبانه پرداختن، يك نيازمندى دايمى است كه در برابر چالشهاى مواجه با آن خواستار مجاهدهاى دايمى و دشوار است. و اگر توكل بر خدا و استمداد از او نباشد، بنده، رفته رفته، بيش از راه راست او انحراف پيدا خواهد كرد.
/ ٣٠ از بزرگترين چالشها و فشارها، چيزهايى است كه دشمنان عليه مؤمنان و مخصوصا رهبران ايشان مىگويند، و در اين كار مهمترين سلاح ايشان متمسك شدن ايشان به امور منفى است كه مىخواهند از اين راه نام نيك رساليان را لكهدار سازند، و بر مؤمنان لازم است كه با اين معارضه به مدد بردبارى و دورى گزيدن از اين گونه معارضان رو به رو شوند.
وَ اصْبِرْ عَلى ما يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا و بر آنچه مىگويند شكيبا باش، و به بهترين صورت با ايشان قطع رابطه كن.» هجر جميل به معنى قطع رابطه از روى حكمت و دور از انگيزندگى است، چه قطع رابطه چون از حدود حكمت خارج شود، به صورت مبارزهاى مادّى و حادّ در اوضاع و احوالى ناشايسته در مىآيد، و بيش از آنچه سودمند باشد زيانبخش خواهد شد. و فخر رازى گفته است: هجر جميل دورى گزيدن قلبى و ميلى، و مخالفت كردن با ايشان به صورتى نيكو و مدارا كردن و چشمپوشى از بعضى چيزها و خوددارى از مكافات است. [٥٠] اسلام از آدمى چنان مىخواهد كه شخصيت و ايستارهاى خويش را بر اساس استقلال بنا كند، و بنا بر اين از واكنشهايى همچون سخنان منفى كه عليه او گفته مىشود تأثر پيدا نكند، بلكه در راه عملى ساختن نقشه حكيمانهاى كه براى خود طرحريزى كرده است پيش رود، بدون اين كه ديگران بتوانند او را بترسانند و در جهتى كه خود خواستار آناند به حركت در آورند، و ساعت مبارزه و روش و مكان آن را بر او تحميل كنند، و از اين جا معلوم مىشود كه صبر نه به معنى
[٥٠] - تفسير الكبير، ج ٣٠، ص ١٨٠.