تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٦٨ - شرح آيات
مىشوند، و كارهاى انجام گرفته به صورت خالص براى خدا از كارهاى مبتنى بر ريا و نفاق تمايز پيدا مىكند، و پيوندهاى خويشاوندى و روابط دوستى از ميان مىرود، و از شفاعت دوستان و اوليا سودى به دست نمىآيد.
[١٨] و مردمان گروه گروه به صحراى محشر مىآيند، و در پيشاپيش هر گروه پيشواى آنان كه در دنيا از او پيروى مىكردند ديده مىشود.
يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ- آن روز كه در صور دميده مىشود،» و آن دميدن دوم در صور است كه خدا با آن همه بندگان را زنده مىكند.
فَتَأْتُونَ أَفْواجاً- پس فوج فوج مىآييد،» و هر فوجى در زير پرچم امام و پيشواى آن فوج است.
در حديث از براء بن عازب روايت است كه گفت: معاذ بن جبل كه نزديك رسول اللَّه در خانه ابو ايّوب انصارى نشسته بود، گفت: يا رسول اللَّه! درباره اين گفته خداى تعالى چه مىگويى يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً ... و آيات پس از آن؟» و پيامبر (ص) گفت: «اى معاذ! از كارى بزرگ پرسش كردى، و سپس به او توجه كرد و گفت: ده گروه از امت من به صورت فرقههايى محشور مىشوند كه خداى تعالى آنان را از مسلمانان متمايز ساخته و صورتهاى ايشان را تغيير داده است: بعضى صورت بوزينگان دارند، و گروهى بر صورت گرازانند، بعضى باژگونهاند و پاهايشان در بالا و سرهاشان/ ٢٦٠ در پايين قرار گرفته است، و گروهى كوراناند، و بعضى كر و گنگند و چيزى نمىفهمند، پارهاى ديگر زبانهاى خود را مىجوند و چركى از دهنهاشان جارى است كه بوى گند آن همگان را ناراحت مىكند، و بعضى دست و پا بريدهاند، و بعضى ديگر به صليب كشيده بر شاخههايى از درختان آتشيناند، و بعضى ديگر بوى گندى بدتر از لاشه مردگان دارند، و پارهاى جبههاى بلند ساخته شده از قطران پوشيدهاند كه به پوست تنهاشان چسبيده است؛ آنان كه بر صورت بوزينگانند، مردمان نمّام و خبر چينند، و آنان كه صورت گراز دارند، خورندگان مال حرامند، و باژگونگان رباخواران، و كوران ستمگران در حكم و داورى، و كران و گنگان آن كسانند كه سخت شيفته اعمال