تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٤٤ - شرح آيات

حالى كه او با حقايق و شواهد و ايستگاهها و لحظات سخت آن حضور دارد، تا مگر از گمراهى و ضلالت خويش باز گردد و تا فرصت باقى است آخرت خود را از تباهى نجات دهد.

هذا يَوْمُ الْفَصْلِ جَمَعْناكُمْ وَ الْأَوَّلِينَ‌- اين روز جدايى است كه شما را با پيشينيان جمع كرده‌ايم.» و براى جمع در اين جا دو معنى است

اول: بعث و رستاخيز با گرد آمدن پيوندها و استخوانها و فراهم شدن آنها با روحها تا پس از مرگ به صورت انسانى كامل درآيد، و قرآن به اين معنى در آيه‌هاى متعدد اشاره كرده كه از آن جمله است گفته پروردگار ما در سوره قيامت

أَ يَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَلَّنْ نَجْمَعَ عِظامَهُ‌- آيا آدمى چنان مى‌پندارد كه استخوانهاى او را با هم جمع نمى‌كنيم». [٥٦] و بدان جهت از گذشتگان (اوّلين) ياد مى‌كند كه مشركان معمولا رستاخيز را بعيد نمى‌شمردند، و مخصوصا رستاخيز آن پيشينيان كه بدنهاشان متلاشى و پيوستگيهاشان به گسستگى تبديل شده بود.

دوم: اين كه جمع به معنى ظاهرى كلمه باشد، كه مردمان (پيشينيان و پسينيان) همگى در عرصه قيامت براى جدا شدن از يكديگر جمع مى‌شوند، و از مكذبان اول و آخر بدان جهت ياد كرده است كه در آيه بعدى به چالش با ايشان بپردازد، چه خدا آن را نمى‌خواهد كه تنها با بعضى از تكذيب‌كنندگان چالش كند بلكه همه آنان با مجموع شماره‌ها و وسايلى كه دارند در معرض چالش قرار خواهند گرفت.

فَإِنْ كانَ لَكُمْ كَيْدٌ- پس اگر شما را دستانى است.» كه ادعاى پيروزى به وسيله آن و بر آن اعتماد داريد،/ ٢٣٤ فَكِيدُونِ‌- پس به آن متوسل شويد.» اين ردّى بر چيزى است كه بر آن اجماع كرده و ميراثى است كه در