تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٣٦ - زمينه كلى سوره
بدين گونه آيات سوره پياپى در ذهن ما به صورتى ژرف مسئوليتى را كه در روز قيامت با آن رو به رو خواهيم شد، آشكار مىسازد، يعنى روزى كه خدا حتى انگشتان مردگان را راست و استوار مىسازد، و بلاها و مصيبتهاى سخت پديدار مىشود، و آدمى گريزگاهى و پناهگاهى براى خود نمىيابد.
بدين گونه به محور سوره كه مسئوليت است مىرسيم، و هدف آن ژرفتر كردن آگاهى نسبت به آن روز بزرگ است و به آيهاى كه در آن گفته خداوند سبحانه و تعالى متجلى مىشود بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ.
تفصيل اين حقيقت آن است كه قرآن در ابتداى سوره ما را از دو حقيقت آگاه مىسازد كه يكى از آنها قيامت است و ديگرى نفس نكوهشگر و لوّامه، و آنچه اين دو را به يكديگر پيوستگى مىدهد آن است كه هر دو آشكار كننده مسئوليت است: به همان گونه كه ايمان داشتن به قيامت انسان را به تحمل كردن آن برمىانگيزد، نفس لوّامه نيز عامل ديگرى است كه همين نقش را/ ١٢٧ از بعدى ديگر اجرا مىكند، چه در برابر بازگشتهاى آن مىايستد و آدمى را از كوتاهى ورزيدن در انجام آنچه بر وى واجب است و از پرداختن به خطا و گناه باز مىدارد. (آيات ١- ٢) سياق آيات زشتى و نادرستى اين پندار را كه آدمى بار ديگر، پس از آن كه اندامهايش از يكديگر جدا و پوسيده شد، هرگز رستاخيز پيدا نمىكند و به زندگى باز نمىگردد، به خوبى آشكار مىسازد. آيا چنان مىپندارد كه قدرت خدا، همچون قدرت او، محدود به حدودى است؟ هرگز چنين نيست ... قدرت خدا برتر از حدّ تصور بشر است ... او نه تنها مىتواند استخوانهاى پراكنده را در كنار يكديگر جمع كند، بلكه مىتواند انگشتان او را راست و استوار سازد؛ و آدمى، در آن هنگام كه به خود باز مىگردد و به انديشيدن درباره قدرت خدا در طبيعت مىپردازد، از اين حقيقت آگاه مىشود، ولى براى فرار از مسئوليت افكارى را اختراع مىكند و از حقايق آشكار شده بر خودش به بهانههايى خود را منصرف مىسازد، و از ايمان آوردن به رسالتى كه كردارها و تصرفات او را محدود مىسازد مىگريزد و بدان گونه كه دوست دارد به پيروى از هواى نفس مىپردازد ... و قرآن بار ديگر تأكيد مىكند