دست بردارد، و ايستارها و رفتارهاى خود را محدود كند، كه اين براى همه مردم است، ولى اگر كسى از مترفان و سرشناسان باشد، كاربرد او سنگين‌تر و دشوارتر است، بدان جهت كه خواستار سرورى بر ديگران است، در صورتى كه اسلام از او مى‌خواهد كه از رهبرى رسالى و الاهى فرمانبردارى كند، و شايد از تسلط بر مراكز اجتماعى كه شايستگى آنها را ندارد و نيز از مالى كه جز از راه حلال به دست آورده است دست بردارد. و اين چيزى بود كه ابو جهل و همانندان او طاقت تحمل آن را نداشتند، و به همين جهت هر يك از آنان آرزوى آن مى‌كرد كه خود رسول برگزيده خود باشد و وحى بر او نازل شود و از اين راه فرمانروايى خويش را بر مردمان تحميل كند و آنان را خاضع و خاشع نسبت به خود سازد. مجاهد گفت: چنان مى‌خواستند كه بر هر يك از آنان نامه‌اى از جانب خدا نازل شود با اين عبارت: به فلان پسر فلان. [١٢٧] و در آيه اعتراف ضمنى از مشركان و كافران به اين امر است كه رسالت فضلى بزرگ است و هر يك از ايشان خواستار شرف و بزرگى موجود در آن براى خود است.

سوم: اين آيه پرده از عقده سختى موجود در نزد انسان پرده برداشته است كه براى پيروز شدن بر آن ناگزير بايد تلاش و كوشش سخت صورت‌پذير شود، و آن عقده‌اى است كه آيات متعدد به آن اشاره كرده و خواسته‌هاى اعجازى كافران را نشان داده است، همچون اين گفته خداى سبحانه و تعالى وَ قالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعاً* أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَ عِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهارَ خِلالَها تَفْجِيراً* أَوْ تُسْقِطَ السَّماءَ كَما زَعَمْتَ عَلَيْنا كِسَفاً أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ قَبِيلًا، [١٢٨] و گفتند ما لِهذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعامَ وَ يَمْشِي فِي الْأَسْواقِ لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيراً، [١٢٩] پس اين آيه‌ها و نظاير آنها از عقده‌اى اساسى در آدمى خبر مى‌دهد، و آن اين كه منتظر چيزى است كه او را به پيروى از حق مجبور

[١٢٧] - الجامع لاحكام القرآن، قرطبى، ج ١٩، ص ٩٠.

[١٢٨] - الإسراء/ ٩٠ تا ٩٢.

[١٢٩] - الفرقان/ ٧.