كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ- و بدين گونه خدا هر كس را كه بخواهد گمراه مى‌سازد، و هر كس را كه بخواهد رهبرى مى‌كند.» يعنى آنچه در آيه‌ها طرح شده، مثال زنده‌اى براى گمراهى و راهيابى است، پس حقيقتى كه خدا در كتاب خود بيان كرده يگانه است، و بخششهاى خدا به هر دو گروه، و از جمله آنها عقل و اراده، يگانه و يكسان است، ولى ايستارى كه دو گروه گمراه و رهيافته براى خود برگزيده‌اند، با يكديگر اختلاف كامل دارد، و اين تصوير عملى از دو ايستار اين مطلب را بر ما مكشوف مى‌سازد كه هدايت و ضلالت، هر چند به دست خدا است، با وجود اين عامل اساسى در آن خود انسان است با اختيار و اراده‌اى كه خدا به او عنايت كرده است، و هرگز چنان نيست كه پيروان مذهب جبر به آن معتقدند.

وَ ما يَعْلَمُ جُنُودَ رَبِّكَ إِلَّا هُوَ- و از سپاهيان پروردگارت جز او كسى علم و اطلاع ندارد.» بدان سبب كه غيب و پوشيده است، و بدان جهت كه شماره آنان چندان زياد است كه شمردن آنها براى هيچ كس ميسر نيست، و چگونه مى‌تواند چنين باشد در صورتى كه خدا هر لحظه چندان فرشته مى‌آفريند كه از شمار آنان هيچ كس جز او سبحانه و تعالى نمى‌تواند آگاه شود. و در اخبار آمده است كه همراه با هر قطره بارانى كه از آسمان بر زمين مى‌افتد، فرشته‌اى موكل است، و اين كه خداى عزّ/ ٩٦ و جلّ فرشته‌اى به نام روح آفريده است كه هزار سر دارد، و در هر سرى هزار زبان و هر زبان به هزار لغت سخن مى‌گويد و به تسبيح خداى تعالى مى‌پردازد، و خدا با هر تسبيح او فرشته‌اى مى‌آفريند كه تا روز قيامت به تسبيح خدا مشغول خواهد بود، يعنى با هر تسبيح يك ميليارد فرشته مى‌آفريند (سبحان اللَّه).

وَ ما هِيَ إِلَّا ذِكْرى‌ لِلْبَشَرِ- و اين نيست مگر يادآورى براى مردمان.» گفته‌اند كه: ضمير به سقر باز مى‌گردد، و به گفته‌اى ديگر به شماره فرشتگان كه هر دوى آنها درست است، زيرا كه حقيقتى يگانه است، و اين هر دو يادآور و مايه پند گرفتن مردمان است و به موضوع پاداش و كيفر پيوسته است. آنچه‌